Het Frans bewind betekende ook voor Brugge een ingrijpende verandering. Het einde van het ancien r\u00e9gime betekende in feite de secularisatie van de samenleving. Na een eerste bezetting door de Fransen op 11 november 1792 (en een Tweede Oostenrijkse Restauratie) komt Brugge opnieuw in Franse handen op 25 juni 1794. Dat zal duren tot 11 februari 1814, wanneer de eerste Pruisische jagers te paard in de stad staan. De abdicatie van Napoleon op 6 april 1814 betekent het einde van de Franse heerschappij in Europa (1). Daarvoor hoeft niet gerefereerd te worden aan Waterloo 1815. Dat was een wanhoopspoging van Napoleon die krijgsheer was en nooit een vredesapostel wilde zijn. <\/p>\n\n\n\n
Over de bestuurlijke veranderingen schreef Jan Anseeuw een goed overzicht en geeft op basis van een almanak uit 1810 een opsomming van de belangrijkste ambtenaren onder wie Fran\u00e7ois Saey (2). Jan Anseeuw merkt terecht op dat bijna al die topfuncties werden toegewezen aan Fransen. Fran\u00e7ois Saey was echter een uitzondering, een autochtone Bruggeling. Zijn vader, van beroep bediende, heette Fran\u00e7ois en zijn moeder was Marie De Busschere, beiden geboren in Brugge. Als oudste zoon kreeg hij bij de geboorte op 18 november 1775 de namen Fran\u00e7ois David Joseph. Later zal hij zijn eigen oudste zoon ook Fran\u00e7ois noemen. Fran\u00e7ois David, huwde met Bernardine Autrique (\u00b0 Brugge, 20 augustus 1775) en samen kregen ze vijf kinderen. <\/p>\n\n\n\n
Ze woonden aanvankelijk in de Boomgaardstraat A4\/26 (Oostenrijks nummer) , nu Boomgaardstraat 10 en later verhuisden ze naar Spiegelrei A3\/58 (nu Spiegelrei 12). Ther\u00e8se De Vinck (\u00b0 27 februari 1783) uit Gistel was de inwonende dienstbode. Fran\u00e7ois Saey werd al in 1795 aangesteld als Ontvanger der Domeinen (Receveur des Domaines) en was toen pas 20 jaar oud. Op die leeftijd heeft men nog de neiging om de zaken heftig aan te pakken en dat blijkt wel uit zijn schrijven van 5 januari 1795 aan het stadsbestuur van Blankenberge waarin hij zijn aanstelling meedeelt. Hij was van hogerhand aangesteld geworden om te doen de regie, ontfang ende ontdeckinge van alle slag van incommen, voorts comende uyt de goederen toebehoort hebbende aen het voorgaende gouvernement, aan het gewesen fransch clerg\u00e9, verlaeten huysen van geestelijcken ende alle andere uytgewekene persoonen, aengeslaegen ende geconfisqueert ten profijte van de fransche republique<\/em> (3). <\/p>\n\n\n\n Later, na het bereiken van een rijpere leeftijd, zal hij er alles aan doen om zich te integreren in het Brugs maatschappelijk leven en daarbij blijkt het jaar 1813 van cruciaal belang. In 1813 werd hij ingewijd in de Brugse loge La R\u00e9union des Amis du Nord. Hij komt voor op de tableau (ledenlijst) van 1813 met de graad van leerling (4). Eveneens in 1813 werd hij lid van de kruisbooggilde van Sint-Joris (5); in dat zelfde jaar werden ook nog twee andere leden van La R\u00e9union des Amis du Nord lid van de Sint-Jorisgilde. Leerzaam is de manier waarop hij genoteerd staat in het ledenregister van de Soci\u00e9t\u00e9 Lit\u00e9raire. De Sint-Jorisgilde en de Soci\u00e9t\u00e9 Lit\u00e9raire waren op dat ogenblik de twee voornaamste societygenootschappen in Brugge. La R\u00e9union des Amis du Nord was dat ook maar was toch op de eerste plaats een inwijdingsgenootschap. Veel leden van die loge waren al ingewijd in loges buiten Brugge, voornamelijk in Frankrijk. <\/p>\n\n\n\n Op 6 juni werd hij in de Soci\u00e9t\u00e9 Lit\u00e9raire als lid aanvaard met de volgende annotatie: Saey, receveur des domaines \u00e0 Bruges, r\u00e9\u00e7u le 6 juin 1813 \u2013 disparut en 1816 et d\u00e9c\u00e9da \u00e0 l\u2019 \u00e9tranger sans avoir reparu<\/em> (6). Die verdwijning en overlijden in het buitenland staat in contrast met de vermelding van zijn overlijden in Vilvoorde in 1830 (7). <\/p>\n\n\n\n Weduwnaar geworden was Fran\u00e7ois Saey hertrouwd op 27 april 1814. Dit huwelijk werd voltrokken in Brugge met als ambtenaar van de burgerlijke stand Jean Charles Stochove, maire adjoint (8). De bruidegom was 38 jaar en de bruid Helene Fran\u00e7oise Govaert (\u00b0 Brugge, 14 januari 1789) was 25 jaar. Zij was de oudste dochter van Pierre Govaert, een Brugse edelsmid die op dat moment al was overleden in het jaar X van de Republikeinse kalender (+ 29 oktober 1801 ) maar vertegenwoordigd werd door haar moeder Florentine Devos. Er waren verschillende getuigen onder wie de edelsmid Jean Brandt (41 jaar). In deze akte is Fran\u00e7ois Saey niet langer Ontvanger van de Domeinen maar wordt hij particulier<\/em> genoemd , dat betekent ambteloos burger. In april 1814 deed men er al verstandig aan om de Franse openbare dienst te verlaten. Na de val van Napoleon is inderdaad gebleken dat er sprake was van repressie tegen de bonapartisten door de royalisten. <\/p>\n\n\n\n In de zomer van 1815 begon \u201cLa Terreur blanche\u201d en dat bleef duren tot dat koning Lodewijk XVIII in september 1816 er een einde aan maakte (9). Het valt dus niet uit te sluiten dat Fran\u00e7ois Saey uiteindelijk slachtoffer werd van deze repressie en epuratie. Zo werd destijds ook de naam van Fran\u00e7ois \u2013 Xavier de Langhe (1785-1853) met inkt uitgewist op zijn meesterdiploma uitgereikt op 18 december 1813 door zijn loge La R\u00e9union des Amis du Nord (10). Een vorm van mislukte zelfbescherming maar zonder schade voor zijn verdere carri\u00e8re als volksvertegenwoordiger. F. de Langhe werd auditeur benoemd bij de Conseil d\u2019 Etat de l\u2019Empire Fran\u00e7ais<\/em>\u201d (Raad van State) en daarna in 1811-1814 Sous\u2013Pr\u00e9fet<\/em> (onderprefect) van het arrondissement in Brugge. Van 1819 \u2013 1830 was hij lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Meewerken in een meer of minder invloedrijke positie om maatregelen van de vijand af te dwingen wordt nu collaboratie genoemd. <\/p>\n\n\n\n Bij ons verliep de overgang van het ene in het andere r\u00e9gime meestal rimpelloos. Jean Charles Stochove (1762-1829) werd in het nieuwe bestuur van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden opnieuw schepen in Brugge tot hij zelf ontslag nam in 1817 (11). Stochove zat altijd in die besturen om de katholieke zaak te verdedigen. In de Franse tijd kan men nog niet spreken over politieke collaboratie omdat wij zelf per 1 oktober 1795 Fransen waren geworden. Er was geen eigen bestuur en daardoor kon er geen sprake zijn van landverraad. Er was nog geen sprake van het recht op zelfbeschikking. Het streven naar moderniteit heeft wel zware groeipijnen doorstaan. Een eigen natievorming liet nog 15 jaar op zich wachten: 1830. Eerst moest nog het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I uitgezweet worden.<\/p>\n\n\n\n Willy Dezutter<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1 Henk Anseeuw, Jan Anseeuw, Bert Gevaert (red.), Brugge voor Napoleon. Een stad onder Frans bewind, 1794-1814. Brugge, 2021, p. 17-21 (Tijdlijn). Zie ook: A. Van den Abeele, Het eerste stadsbestuur van Brugge na de inlijving bij de Franse Republiek, 22 januari 1795-7 maart 1796, in: Brugs Ommeland, 2008, 2, p. 51-68.<\/p>\n\n\n\n 2 J. Anseeuw, Bestuurlijke veranderingen in de Franse tijd, in: Brugge voor Napoleon, op. cit. p. 37-66, vooral p. 52-53. De namen van de functies werden vertaald uit het Frans. Het ware beter geweest om de oorspronkelijke Franse benamingen te behouden en tussen haakjes een Nederlandse benaming te geven.<\/p>\n\n\n\n 3 Elie Bil\u00e9, Blankenberge. Een rijk verleden, een schone toekomst. Gemeentebestuur van Blankenberge, 1971, p. 51. <\/p>\n\n\n\n 4 Deze tableau wordt beschreven in: Willy Dezutter, Fran\u00e7ois Bertram-Boudeloot, (1766-1826), achtbare meester van de Brugse loge \u201cLa R\u00e9union des Amis du Nord\u201d in relatie tot de kunstschilder Joseph Odevaere (Brugge 1775-Brussel 1830), in: Brugs Ommeland, 2022, 3, p. 200-206. Joseph Odevaere werd ingewijd in de loge La R\u00e9union des Amis du Nord in 1813. In 1818 werd hij lid van de Sint-Jorisgilde.<\/p>\n\n\n\n 5. A. Vanhoutryve, De Brugse Kruisbooggilde van Sint-Joris, Handzame, 1968, p. 249. Dit boek van de historicus Andr\u00e9 Van Houtryve (1920-2015) blijft nog altijd het beste boek over die schuttersgilde omdat hij de namen van alle leden opnam (weliswaar dikwijls met verkeerde transcriptie) in een chronologische lijst tot 1856. Dat is het grote manco in het nieuwe boek van Marc Lemahieu, De Brugse kruisboogschutters en hun Sint-Jorisgilde. Brugge, 2022.<\/p>\n\n\n\n 6 Openbare Bibliotheek Brugge (OBB), Hs nr. 604. Soci\u00e9t\u00e9 Lit\u00e9raire \u2013 nummer 538.<\/p>\n\n\n\n 7 Jan Anseeuw, Bestuurlijke veranderingen, Brugge voor Napoleon, p. 52.<\/p>\n\n\n\n