{"id":176,"date":"2013-03-30T18:32:47","date_gmt":"2013-03-30T17:32:47","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=176"},"modified":"2013-04-01T20:15:03","modified_gmt":"2013-04-01T19:15:03","slug":"poer-en-zaed","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=176","title":{"rendered":"Poer en zaed"},"content":{"rendered":"

Het assortiment van de kruidenierswinkel in de\u00a019de<\/sup>\u00a0eeuw<\/span><\/strong><\/p>\n

In het Stedelijk Museum voor Volkskunde van Brugge hangt in de gereconstrueerde kruidenierswinkel een origineel uithangbord met de tekst \u201cPoer en Zaed\u201d. \u00a0Het hoorde bij de inboedel van een kruidenierswinkel uit de Langestraat, daterend uit het eind van de 19<\/span>de<\/sup> eeuw. \u00a0Bezoekers en museumgidsen wisten zich geen raad met de betekenis van deze tekst.<\/span><\/p>\n

Bij \u201cpoer\u201d dacht men aan \u201cpoeder\u201d (al of niet medicinaal) en bij \u201czaed\u201d aan tuinzaden. \u00a0Men moest ook geen ziekelijke geest zijn om te denken aan zaadcellen\/geslachtscellen en in combinatie met poer leverde dat een mooi verhaal op. \u00a0Wellicht dacht men te veel aan de volkswijsheid \u201chuwbare dochters en verse vis bewaren niet lang\u201d. \u00a0Alleen kon men toen (en nu nog niet) voor kunstmatige inseminatie terecht in de kruidenierswinkel.<\/p>\n

Dit uithangbord (intern aangebracht in de winkel en niet aan de buitengevel) verwijst echter naar buskruit en schiethagel. \u00a0Hagel in de betekenis van gegoten loden korrels waarmee men schiet. \u00a0Men zou het ook jachthagel kunnen noemen.<\/p>\n

Jacobus Landwehr (afkomstig uit Pruisen) opende in Eeklo een winkel in jachtbenodigdheden en paraplu\u2019s. \u00a0In de Gazette van Eecloo van 12 oktober 1873 noemde hij zich: \u201cde eenige agent voor Belgi\u00eb van de Vereenigde Rijnsche Poerfabrieken te Keulen met feestpoer, capsullen, cartouchen en schietlood\u201d. \u00a0De \u201cGazette van Eecloo en het District\u201d werd gesticht in 1867.<\/p>\n

Het schietlood is de jachthagel en het feestpoer kennen we van het gebruik om naar aanleiding van een huwelijk vreugdesalvo\u2019s te laten weerklinken.<\/p>\n

Kanonnetjes<\/span><\/strong><\/p>\n

Meestal gebeurde dat met speciale kanonnetjes bij de ouderlijke woning van de bruid op de vooravond van het kerkelijk huwelijk. \u00a0Het kan ook dat dit schieten herhaald werd bij het vertrek naar het gemeentehuis of wel bij het vertrek naar de kerk (1). \u00a0De beste studie over de (toen actuele) huwelijksgebruiken in Vlaanderen blijft het systematisch onderzoek van Prof. St. Top (KUL) die tussen 1977 en 1988 empirisch onderzoek liet uitvoeren en de gedeeltelijke resultaten samenbracht onder de titel \u201cAspecten van de hedendaagse huwelijksgebruiken in Vlaanderen\u201d in de onvolprezen catalogus \u201cVerliefd, verloofd, getrouwd\u201c (2).<\/span><\/p>\n

Daaruit blijkt dat het schieten in de provincie Antwerpen het best bewaard bleef (58%) gevolgd door Oost-Vlaanderen (29%) en Brabant (27%). \u00a0In West-Vlaanderen gebeurt het slechts uitzonderlijk (13%) en in Limburg is het praktisch onbestaande (0,6%).<\/p>\n

Het kanon met kruit of poer (\u201cbussen\u201d) heeft om veiligheidsredenen nu meestal plaats gemaakt voor een huwelijkskanon dat confetti afschiet. \u00a0Men kan ook een gaskanonnetje huren. \u00a0Het is een feestartikel geworden dat verkrijgbaar is in de feestwinkel of besteld kan worden via de webwinkel. \u00a0Voor de casus Groot-Izegem bestaat er een aparte beschrijving (3).<\/p>\n

Het schieten werd niet als een overtreding beschouwd maar men diende wel voorafgaande toelating te vragen (burenlawaai) aan de politiecommissaris en het mocht enkel op werkdagen tussen 19.00 en 20.00 u. \u00a0De schutters werden meestal getrakteerd op bier.\u00a0 Meer en meer volkskundige gebruiken geraken in onbruik omwille van veiligheidsredenen.<\/p>\n

Het in oude melkbussen tot ontploffing brengen van carbidgassen is in onbruik geraakt wegens het gevaar en de geluidsoverlast veroorzaakt door de harde knal. \u00a0Het is ook normaal dat gebruiken veranderen en dat geldt net zo goed voor huwelijksgebruiken (4). \u00a0Bij vreugdeschoten tijdens een bruiloft in Koeweit werd in augustus van 2012 de bruidegom per ongeluk in de rug geschoten. \u00a0De autoriteiten werken nu aan een plan om vreugdeschoten, afgevuurd door een geweer, tijdens bruiloften te verbieden (5). \u00a0In veel Arabische landen bestaat het gebruik om een overwinning te vieren door het afvuren van geweersalvo\u2019s. \u00a0In Tripoli (Libi\u00eb) werden zo 60 personen gewond (6). \u00a0De veiligheid dicteert de volksgebruiken. \u00a0Er kan bij ons geen enkele kerstboomverbranding plaatsvinden zonder strenge veiligheidsvoorwaarden, waaronder de aanwezigheid van een brandweerman.<\/p>\n

Verschuiving in assortiment<\/strong><\/p>\n

Tegenwoordig treft men visbereidingen aan bij de slager en voor het aankopen van kaas hoeft men niet meer naar de zuivelwinkel, want zowel de slager als de bakker verkoopt tegenwoordig boter, kaas, eieren en melk. \u00a0De melk zit in een plastic fles (PET-flessen) of nog eerder is het een kartonnen verpakking (tetrabrik). \u00a0De glazen fles (liefst zonder statiegeld!) is een uitzondering geworden. \u00a0Dit wegwerpplastic wordt gescheiden ingezameld en daarna versnipperd om nieuwe te maken, omdat het goedkoper is dan glazen retourflessen schoon te maken.<\/span><\/p>\n

De buurtwinkel heeft het moeilijk om voort te bestaan en in de supermarkt krijgt men keuzestress. \u00a0De ambulante handel (een bakker die brood aan huis bezorgt) viel compleet stil. \u00a0Maar ook vroeger vonden dergelijke aanpassingen plaats. \u00a0De weg naar de consument liep in de 17de <\/sup>en de 18de<\/sup>\u00a0eeuw nog via de groothandel en kwam rechtstreeks van de fabrikant. \u00a0Denken we maar aan de zoutzieder en zeepzieder, de olieslager, kaarsenmaker, azijnmaker, mosterdmaker, e.d.<\/p>\n

Hier vindt u de tekst van een advertentie van een handelaar (dikwijls negociant genoemd) uit Brugge, die publiciteit maakte in \u201cRond den Heerd\u201d van 1880:<\/p>\n

\u201cJules Vercruysse-De Graeve, Vlamingstraat 54. \u00a0Handel in \u2019t groot en \u2019t klein van Drogeries, fijne specerien, kruidenierswaren, gestampte en ongestampte olieverven, borstels voor schilders, spongien, zeemvellen. \u00a0Artikels om stoffen in alle tinten te verwen volgens nieuwe stelsels. \u00a0Wierook die de kerkornamenten niet zwart maakt\u201d.<\/em><\/p>\n

De leiding van het tijdschrift \u201cRond den Heerd\u201d (in 1865 gesticht door Guido Gezelle en James Weale) berustte sinds eind 1871 bij Adolf Duclos (1841-1925; “Rond den Heerd” bleef verschijnen tot in 1902). \u00a0In dit katholieke gezinsblad, met een R.-K. priester als hoofdredacteur, kon dus gemakkelijk reclame gemaakt worden voor de nieuwste soort wierook !<\/p>\n

De luciferproductie verdrong de oude vuurslagen, tondeldozen en zwavelstokjes. \u00a0De stearinekaarsen verdrongen de vetkaarsen, enz. (7). \u00a0Er vielen soorten weg en er kwamen nieuwe in de plaats. \u00a0Daarnaast was er ook een verschuiving naar de apotheek; de meeste geneesmiddelen kwamen daarvoor in aanmerking (8).<\/p>\n

Het kruideniersbedrijf zag er in de 19de<\/sup> en eerste kwart van de 20ste<\/sup> eeuw geheel anders uit. \u00a0De droge haring stond te koop naast de petroleum. \u00a0Op de toonbank stond de koperen weegschaal en de winkelkoffiemolen. \u00a0En het meest typisch van al waren de papieren zakken want alles werd nog uitgewogen.<\/p>\n

Porseleinkaarten en almanakken\u00a0<\/strong><\/p>\n

Een studie van de populaire porseleinkaarten (publiciteitsgrafiek, litho\u2019s met hoogtepunt van de productie tussen 1840-1860) en een analyse van de almanakken zou al die verschuivingen en merkwaardige beroepen en producten aan het licht kunnen brengen. \u00a0De porseleinkaarten, als veelkleurige lithografie, richtte zich op de burgerij uit het midden van de 19<\/span>de<\/sup> eeuw. \u00a0In die tijd bestond het ambachtsleven en de industrie nog parallel naast elkaar. \u00a0Deze vorm van reclame situeerde zich nog in de sfeer van het aanbieden van diensten en stond nog ver weg van de agressieve merkreclame. \u00a0Die ontstond pas omstreeks 1880 met de opkomst van de chromotypografie. \u00a0Voor de almanakken denken we vooral aan de \u201cAlmanach der Provincie van West-Vlaenderen en Wegwijzer der stad Brugge\u201d. \u00a0In 1843 verandert de titel in \u201cProvinciale Wegwijzer van West-Vlaenderen en bijzonderlijk der stad Brugge\u201d. \u00a0Het napluizen van het Woordenboek der Nederlandse Taal (het WNT) zal dan weer taalkundige resultaten opleveren (9). \u00a0Zowel poer als zaad worden behandeld in het WNT. \u00a0Via het lemma poeder zal men dan vlug leren dat het Vlaamse poer gelijk staat aan buskruit en als naam alleen nog gebruikt wordt in de zuidelijke dialecten (vgl. poedermaker = buskruitmaker).<\/span><\/p>\n

Er is dus werk genoeg aan de (kruideniers)winkel.<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

    \n
  1. Ludo Jacobs, Rituelen voor en na het huwelijk. \u00a0In: Verliefd, Verloofd, Getrouwd. \u00a0ALSK-Galerij, Brussel, 1988, p. 62-63 en vgl. \u201chet afschieten van bussen\u201d in: Gabriel Celis, De Folklore, Antwerpen, 1925, p. 32 en in het bekende werk van K.C. Peeters, Eigen Aard, Antwerpen (4de<\/sup> uitgave), 1975, p.401. \u00a0Ook in Walloni\u00eb kende men het afschieten van de \u201ctchamps\u201d of \u201ccamps\u201d (donderbussen). \u00a0Zie: A.Doppagne e.a., Aspecten van het Volksleven in Europa. Geografische spreiding van gebruiken rond het huwelijk. 1975, 38 pp. \u00a0Vooral p. 8. Voor Nederland vonden we geen verwijzingen naar donderbussen. \u00a0Zie: J.L. de Jager, Volksgebruiken in Nederland. Een nieuwe kijk op tradities. Utrecht-Antwerpen,1981, p. 64-65. \u00a0Ook niet bij K. ter Laan, Van Goor\u2019s Folkloristisch Woordenboek. Den Haag, 1974, p. 158 over huwelijksgebruiken. Donderbussen (meestal zelf gemaakt) worden in Nederland wel gebruikt op oudejaarsavond. \u00a0We merken terloops op dat in Belgi\u00eb de taalgrens geen barri\u00e8re vormt voor de volksgebruiken. \u00a0Voor vuurwerkmakers in West-Vlaanderen, zie: Lucien Van Acker, Vuurwerkmakers in West-Vlaanderen, Biekorf, 112 (2012), p. 255-258.<\/li>\n
  2. Stefaan Top, Aspecten van hedendaagse huwelijksgebruiken in Vlaanderen. \u00a0In: Verliefd, Verloofd, Getrouwd. a.w. p. 59 -84. \u00a0Dit onderzoek werd uitgebreid tot 1994. \u00a0Zie: S. Top, Trouwen in Vlaanderen: enkele resultaten van empirisch onderzoek (1977-1994). \u00a0Volkskunde. Driemaandelijks tijdschrift voor de studie van het volksleven. 97, (1996), 2, p.110-13.<\/span><\/li>\n
  3. C<\/span>hristine Desmet, Een vergelijking tussen het wettelijk en het kerkelijk huwelijk in Groot-Izegem anno 1982. \u00a0In: \u2019t Beertje. Volkskundige almanak 1987. Brugge, 1986, p. 49-59, vooral p. 56-57.<\/li>\n
  4. Volkscultuur Magazine, jg.1, nr .2, 2006, p.21, over veranderingen in huwelijksfeesten. \u00a0Die veranderingen doen zich trouwens voor in alle domeinen. \u00a0Zie bijv. Ren\u00e9 Haeseryn, Nieuwe tendensen in de Vlaamse gebruiken omtrent geboorte en doop. \u00a0In: Liber Amicorum Jozef Van Haver. \u00a0Brussel, 1991, p. 185-197. \u00a0Om de tien jaar zou zo\u2019n onderzoek moeten bijgesteld worden. \u00a0Op het vlak van elektronica is de omloopsnelheid dikwijls minder dan een jaar. \u00a0Kleinkinderen spelen nu videogames op de derde generatie iPad (tabletcomputer). \u00a0Ze spelen in ieder geval niet meer met de draaitol !\u00a0<\/span><\/li>\n
  5. Le Figaro van 22.8.2012.\u00a0<\/span><\/li>\n
  6. You Tube, 23.10.2011.\u00a0<\/span><\/li>\n
  7. F.L. van Muiswinkel en J.C. Berk, Het kruideniersbedrijf. \u00a0Een studie over het kruideniersbedrijf in Nederland. \u00a0Amsterdam,1951, p. 78. \u00a0Vooral C.D. Jongman, Het kruideniersbedrijf na ca. 1800, in: Van Muiswinkel en Berk, a.w. p. 76-116 met ook aandacht voor de gescheiden ontwikkeling tussen stad en platteland (levensmiddelenvoorziening door opbrengst van eigen grond).<\/span><\/li>\n
  8. Guy Gilias, Het Winckelbouck van het Sint-Janshospitaal ontcijferd. \u00a0In: Musea Brugge. Museumbulletin, 32, 2012, 3, p. 4-8. \u00a0Het betreft het Sint-Janshospitaal in Brugge. \u00a0Dit receptenboek loopt over de periode 1751-1823.<\/span><\/li>\n
  9. D.Geirnaert, Honderd Biekorfjaargangen en het WNT. \u00a0Biekorf, jg.100 (2000), p.316-334.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Het assortiment van de kruidenierswinkel in de\u00a019de\u00a0eeuw In het Stedelijk Museum voor Volkskunde van Brugge hangt in de gereconstrueerde kruidenierswinkel een origineel uithangbord met de tekst \u201cPoer en Zaed\u201d. \u00a0Het hoorde bij de inboedel van een kruidenierswinkel uit de Langestraat, daterend uit het eind van de 19de eeuw. \u00a0Bezoekers en museumgidsen wisten zich geen raad […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[18,77,75,74,37,76,73],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=176"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176\/revisions\/178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}