{"id":404,"date":"2013-05-27T20:58:52","date_gmt":"2013-05-27T19:58:52","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=404"},"modified":"2013-05-27T21:05:55","modified_gmt":"2013-05-27T20:05:55","slug":"tijdreis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=404","title":{"rendered":"Tijdreis"},"content":{"rendered":"

Een hedendaags verhaal over oude dingen.<\/span><\/p>\n

Het begon in Hellas<\/span><\/strong><\/p>\n

Er bleven klassiek Griekse geschriften bewaard uit de periode 750 voor onze tijdrekening (v.o.t.) tot 1000 jaar erna, waarin vrijwel de gehele draagwijdte van het menselijk denken en de kennis besloten ligt. \u00a0Alleen in de natuurwetenschap en astronomie is sindsdien de kennis sterk blijven toenemen. \u00a0De wet van Archimedes (287-212 v.o.t.) over de zwaartekracht bleef overeind maar Isaac Newton werd de vader van de klassieke fysica in de 17<\/span>de<\/sup> eeuw. \u00a0De\u00a0 opwaartse kracht van Archimedes wordt nu toegepast om onderzeeboten en ballonnen te laten opstijgen en te dalen. \u00a0Het hoofdwerk van Newton de “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” verscheen in 1687. \u00a0Albert Einstein (1879-1955) stond met zijn relativiteitstheorie\u00ebn (1905 en 1915) op de schouders van Newton.<\/span><\/p>\n

Griekse filosofen, Griekse natuurwaarnemers, Griekse historici en schrijvers hebben in een of andere vorm bijna alle vari\u00ebteiten van intellectuele of emotionele ervaring tot uitdrukking gebracht en die gedachten werden overal in het Westen opgepikt.<\/p>\n

In de literatuur waagden de Grieken zich aan elk genre dat wij ook kennen, op het laatst ook aan iets dat onze roman wel heel dicht benadert. \u00a0In het bijzonder op het gebied van de epische, lyrische en dramatische dichtkunst en op dat van de geschiedenis bereikten zij een hoogte die sindsdien nooit werd overtroffen, volgens sommigen zelfs niet ge\u00ebvenaard.<\/p>\n

Wijsgerig stelden hun scholen al de grote levensvragen aan de orde en gaven er antwoorden op. Dat handelt over het zijn en worden, het ene en het vele, lichaam en ziel, geest en stof.<\/p>\n

Onder die Griekse filosofen bevonden zich idealisten, materialisten, rationalisten, monisten, sceptici, cynici, aanhangers van het relativisme en absolutisten.<\/p>\n

De antieke schilderkunst van de Grieken bleef niet bewaard. \u00a0De ineenstorting van de Grieks\u2013Romeinse wereld was zo ingrijpend dat men zich kennelijk niet meer kon bekommeren om dit erfgoed. \u00a0De beeldhouwkunst en de architectuur, vervaardigd uit bijzonder solide materiaal, hebben wel de eeuwen getrotseerd.<\/p>\n

Wat de natuurwetenschap betreft, hebben de Grieken voor een groot deel voortgebouwd op vroegere prestaties uit Egypte en Mesopotami\u00eb. \u00a0Zo wisten zij de theoretische kant van de mathematica en astronomie tot hoge ontwikkeling te brengen en bereikten zij ook behoorlijke resultaten op het gebied van de natuurkunde en de geneeskunde. \u00a0De Romeinen op hun beurt steunden dan weer op de prestaties van de Grieken en brachten vooral de techniek op een hoog peil. \u00a0Op politiek en economisch vlak vertoonde de Griekse cultuur reeds rijke schakeringen zodat we ronduit kunnen stellen dat we hier te doen hebben met hoog beschaafd volk.<\/p>\n

De faam van deze klassieke beschaving was dan ook zo groot, dat rond 1700 vele schrijvers en denkers in Frankrijk en Engeland zich gingen afvragen of zijzelf in staat zouden zijn die oude Grieken en Romeinen als schrijvers, kunstenaars en geleerden, te benaderen.<\/p>\n

In de 21ste<\/sup> eeuw deelt men die zorg niet meer. \u00a0De belangstelling voor de oude talen Grieks en Latijn is volledig naar de achtergrond verdrongen door het succes van de vluchtige consumptie. \u00a0Snelle communicatie via internet en allerhande vormen van draadloze telefonie staan nu centraal. \u00a0De Grieken vormden een klassieke beschaving zonder pc, tablet, email, gsm, iphone en het gebruik van sociale netwerken zoals Facebook en Twitter. \u00a0Ze hadden uiteraard ook geen auto\u2019s en vliegtuigen en ruimteschepen en al evenmin televisies in HD en 3D. \u00a0Ze kregen, te pas en te onpas, ook geen gratis dvd\u2019s. \u00a0Griekse vrouwen kregen ook geen ladders in nylonkousen zelfs al wisten ze toen nog niet dat het hier een geval betrof van geplande slijtage in de economie. \u00a0Zeg maar georganiseerde misdaad, zoals met de ingebouwde chip in je printer die het apparaat laat crashen wanneer de teller het door de fabrikant beoogde aantal afdrukken heeft bereikt. \u00a0Over hun manier van oorlogvoeren zwijgen we tegen beter weten in (we schrijven geen “histoire des batailles”) maar de wrede Peloponnesische oorlog onvermeld laten zou dan weer geschiedvervalsing zijn. \u00a0Dit is geen pleidooi tegen vernieuwing maar valt buiten het domein van de geschiedfilosoof. \u00a0Het Latijns adagium “Omnia mutantur, nos et mutamur in illis” is ons bekend. \u00a0Alles verandert en wij veranderen mee. \u00a0Voor elk probleem is er een oplossing en iedere oplossing stelt weer een nieuw probleem. \u00a0Psychologen, sociologen en trendwatchers hebben hier ook recht van spreken. \u00a0Niet zeuren maar twitteren, bloggen, chatten, mailen en surfen. \u00a0Online met Socrates. \u00a0Het digitale tijdperk van nu zal later als even belangrijk ingeschat worden als de worsteling van de oude Grieken met hun zoektocht naar de zin van het bestaan.<\/p>\n

Er zijn nu al 7 miljard klanten en tegen 2040 zullen er dat 9 miljard zijn. \u00a0Nadenken over, maar vooral het treffen van maatregelen voor geboorteplanning is wellicht ook het overwegen waard.<\/p>\n

Zonnepanelen<\/span><\/strong><\/p>\n

De komende jaren zullen heel wat defecte, versleten en verouderde zonnepanelen afgedankt worden. \u00a0Die zonnepanelen bevatten giftige stoffen, zoals cadmium en lood, en het is dan ook dringend nodig dat die stoffen niet in het milieu terechtkomen. \u00a0Er bestaat nog altijd geen aanvaardingsplicht op de containerparken (“de milieustraat”), zodat ze meestal aan de fractie grofvuil toegevoegd worden. \u00a0Er bestaat ook geen recyclagemogelijkheid voor afgedankte zonnepanelen. \u00a0Enerzijds zorgen zonnepanelen dus voor alternatieve en schone energie maar anderzijds schept het ook nieuwe problemen. \u00a0En dan denken we hier aan het reinigen van zonnepanelen, maar ook aan de visuele vervuiling te vergelijken met het woud aan tv-antennes dat stand hield tot aan de komst van de kabeltelevisie. \u00a0De thermische zonne-energie draagt bij tot de vermindering van de uitstoot van CO2. \u00a0Dat is niet onbelangrijk in de strijd tegen de klimaatopwarming. \u00a0De Griekse zonnegod Helios, die alziend en alwetend is, kan misschien de oplossing brengen. \u00a0\u2019s Morgens steeg hij in het Oosten met zijn vierspan op uit de Oceanus, volbracht zijn baan langs de hemelkoepel en dook \u2019s avonds in het Westen weer in de Oceanus neer. \u00a0Helios mag dan ook eens kijken naar de visuele vervuiling van onoordeelkundig ingeplante windmolenparken en we verwachten uiteraard zijn filmpje op YouTube, de grootste wereldwijde community voor het delen van video\u2019s.<\/span><\/p>\n

Multicultureel en assimilatie<\/strong><\/p>\n

En toch zullen de verworvenheden van de Griekse cultuur een wezenlijk bestanddeel van de onze blijven uitmaken. \u00a0Het oude Hellas is er zonder dat we het nog beseffen.<\/span><\/p>\n

Ons “Oedipus-complex”, narcisme, allerlei fobie\u00ebn en manie\u00ebn komen wel degelijk uit Griekse bronnen. \u00a0De aan de Griekse en Romeinse mythologie ontleende zegswijzen zijn legio. \u00a0Het vergt een titanenstrijd om de Olympus te bestormen om Zeus te trachtten onttronen. \u00a0De mythologie van de Grieken is inderdaad een onuitputtelijk rijke schatkamer. \u00a0In vergelijking daarmee zijn de Noorse en Keltische mythologie schraal te noemen wanneer het gaat over de uitbeelding van de menselijke natuur. \u00a0Tacitus noemt in zijn \u201cGermania\u201d als voornaamste goden Mercurius(= Wodan), Mars (= Tiu) en Hercules (= Thor). \u00a0Tussen Tacitus en de gegevens uit de “Edda” (Scandinavisch) ligt duizend jaar. \u00a0De vergelijkingen met de Griekse sagen zijn beperkt. \u00a0Het pantheon van de Germaanse en Noordse goden is vrij complex. \u00a0Het vergt een studie apart. \u00a0Het Noorden is trouwens maar rond het jaar 1000 gekerstend. \u00a0Het lijkt ons eerder een voordeel dan een nadeel te zijn. \u00a0Zweden, Noorwegen en Denemarken spannen in de boekenwereld nu de kroon met het genre van de thrillers.<\/p>\n

Het Grieks-Romeinse cultuurexperiment, maar ook latere Arabische invloeden, liggen aan de basis van onze zelfkennis. \u00a0We kunnen er ook niet omheen te constateren dat in die Grieks-Romeinse periode het christendom ontstaan is. \u00a0Dat had zijn wortels in het jodendom maar kwam organisatorisch tot bloei in de Romeinse tijd. \u00a0Op deze vroege vorm van wat men tegenwoordig gedoogsteun noemt komen we nog terug.<\/p>\n

Over het prehistorische Griekenland zullen we niet lang uitweiden. \u00a0De Griekssprekende volksstammen kwamen vanuit het bekken van de Donau naar het zuiden. \u00a0In de prehistorie kende Griekenland in de bronstijd drie verschillende beschavingen, namelijk de Cycladische, de Mino\u00efsche (Kreta) en de Myceense beschaving. \u00a0De Cycladencultuur (3200-1600 v.o.t.) ontwikkelde zich rond de eilanden van de Ege\u00efsche zee tot een eigen cultuur. \u00a0Kenmerkend uit die periode zijn de langgerekte moedergodin beeldjes. \u00a0In Athene werd er een eigen museum aan geweid. \u00a0De Meno\u00efsche beschaving (200-1200 v.o.t.) situeert zich vooral op Kreta (cfr. Knossos). \u00a0De Myceense cultuur begint rond 1200 en duurt tot 750 v.o.t. \u00a0Over deze donkere periode is minder bekend. \u00a0In opeenvolgende golven, de laatste was in de Dorische periode, kwam deze migratie vlak voor de historische tijd tot stilstand. \u00a0In 1000 v.o.t. stroomden deze Grieken of Hellenen, zoals zij zichzelf noemden, over een oudere inheemse cultuur heen, die die we reeds vermelden als de Mino\u00efsche tijd. \u00a0Een cultuurvermenging van Mino\u00ebrs en Hellenen was het gevolg.<\/p>\n

De Mino\u00ebrs bezaten een hoogstaande beschaving, zoals wij kunnen nagaan aan de hand van hun architectuur en sculptuur op Kreta. \u00a0Omstreeks de achtste eeuw v.o.t. duiken de Grieken op in onze geschiedenis als handelaren en vechters, maar ook reeds als denkers en kunstenaars.<\/p>\n

Hun organisatie vond haar uitdrukking in de meest beroemde Griekse instelling, de zogenaamde “polis”, de soevereine stadstaat met zelfbestuur. \u00a0Deze “polis” vormde de bakermat van de klassieke Griekse beschaving. \u00a0Met het omliggend grondgebied, Attica, bezat Athene in de vijfde eeuw, de glorietijd, een bevolking van hooguit 200.000 burgers, de omvang van een middelgrote moderne stad. \u00a0Ter vergelijking. \u00a0De kosmopolitische metropool Athene telt vandaag officieel ca. 4 miljoen inwoners terwijl het aantal werkelijke inwoners 5 miljoen zou bedragen. \u00a0De helft van de tien miljoen Grieken woont dus in Athene. \u00a0Terwijl het daar in de zomer 40 graden warm is staan overal de airco\u2019s aan. \u00a0Die te hoge verstedelijkingsgraad is nefast voor een gezonde economie, maar dat wil maar niet doordringen, zoals bleek uit de eurocrisis in 2011. \u00a0Op het platteland kweekt men geen tomaten, neen die worden vanuit het buitenland ingevoerd. Denk daar aan bij je bordje fetakaas met tomaten en je moussaka (lamsgehakt met aubergine en tomaat). \u00a0Wie zou er zich trouwens niet graag spiegelen aan een scheepsmagnaat met de mooie naam Aristoteles Socrates Onassis (1906-1975), “The Richest Man in the World ?”. \u00a0In 1950 waren we met 3 miljard mensen op aarde en tegen 2040 zullen er al 9 miljard zijn. \u00a0En dat terwijl het tot 1800 duurde vooraleer er \u00e9\u00e9n miljard mensen op aarde rondliepen.<\/p>\n

De tien eeuwen klassieke beschaving in het Middellandse Zeegebied vormen de basis van het modern wetenschappelijk denken.<\/p>\n

Nu waren de Grieken zeker niet het eerste volk dat tot wetenschappelijk denken kwam. \u00a0Egyptische landmeters en Chaldeeuwse astronomen maakten reeds gebruik van de wiskunde en van het wetenschappelijk denken. \u00a0Maar het waren de Grieken die begonnen na te denken over het totaal pakket van de menselijke ervaring en over de vraag hoe een mens zich behoort te gedragen. \u00a0Men zou kunnen zeggen dat thans ieder mens op zijn manier tracht te doen wat de Grieken deden op grond van hun nadenken: hun houding bepalen ten opzichte van de vreemde, vaak vijandige wereld buiten hen. \u00a0Die buitenwereld gaat zijn eigen gang en kan afwijken van de eigen leefwereld. \u00a0Het magische denken stond in de plaats van het rationeel benaderen van de werkelijkheid. \u00a0We kunnen dat inzicht illustreren door een voorbeeld.<\/p>\n

Bliksemschichten<\/strong><\/p>\n

De primitieve voorouders van de Grieken hoorden de donder en zagen de bliksemschichten maar werden daardoor verschrikt. \u00a0Zij dachten daarbij aan levende wezens. \u00a0Zo kwamen zij er ten slotte toe te geloven, dat een zeer machtig wezen, waaraan zij de naam Zeus gaven, zijn geweldige bliksemschichten door de lucht slingerde en daardoor al dat lawaai veroorzaakte. \u00a0Zo dachten ze ook dat hij die bliksemschichten naar andere goden wierp uit boosheid maar in het ergste geval kon hij eveneens een mens dodelijk treffen. \u00a0De eenvoudige van geest was overtuigd of hoopte dat hij niet getroffen werd indien hij voldoende respect voor god Zeus aan de dag legde. \u00a0Nog in de glorietijd van de Atheense beschaving geloofden de eenvoudige burgers in Zeus en zijn bliksemschichten.<\/span><\/p>\n

De oude Griek zocht wel voor alles een verklaring. \u00a0Hij verklaarde bijna alles door het toe te schrijven aan het optreden van goden of geesten, nimfen of reuzen, een soort supermensen, die hij de naam \u201cheros\u201d gaf. \u00a0Dat magisch denken maakte op een gegeven moment plaats voor het logisch denken en daarbij kwam men tot het inzicht dat er heel wat gebeurde dat niet zonder meer aan de invloed van de goden kon toegeschreven worden. \u00a0Zo kwamen zij bijvoorbeeld tot de overtuiging dat het weer zichzelf maakte. \u00a0Van elektriciteit wisten zij onvoldoende, in elk geval niet genoeg om de eenvoudige gevallen van magnetisme, die zij hadden waargenomen, in verband te brengen met de machtige donder en bliksem. \u00a0Maar evenals wij geloofden ook zij dat onweer een natuurverschijnsel was, iets dat open staat voor een redelijke en wetenschappelijke verklaring.<\/p>\n

Het magisch religieuze wereldbeeld\u00a0<\/strong><\/p>\n

Veel Europeanen leefden in dit wereldbeeld tot ver in de 20<\/span>ste<\/sup> eeuw. \u00a0In veel Afrikaanse culturen is dat nu nog het geval. \u00a0Uit pure wanhoop zou men inderdaad geneigd zijn om te bidden voor regen. \u00a0Maar in Amerika geloven er nu nog mensen dat bidden helpt om de tornado\u2019s tegen te houden ! \u00a0In dat land kan men trouwens een godsdienstwaanzinnige zijn en toch een gerespecteerd kerngeleerde worden. \u00a0Maar ook bij ons sluit het volksgeloof (denk aan allerhande devotionalia in kerken en kapellen) meer aan bij de menselijke gevoelswereld dan denkwereld, meer bij het irrationele dan het rationele handelen. \u00a0De volksdevotie, met middelen zoals onttoveren en betoveren, behoort tot de animistische leefwereld. \u00a0Het “magisch-religieuze wereldbeeld” onderscheidt zich, volgens de Duitse cultuursocioloog Max Weber (1864-1920), van het “natuurwetenschappelijk-mathematisch wereldbeeld” door drie belangrijke kenmerken.<\/span><\/p>\n

1. \u00a0De idee van een grote innerlijke verbondenheid van de mens met alles wat hij rond zich in de natuur aantreft. \u00a0De grond, de bomen, de planten, de zon, de maan, de sterren, de zee, enz., zijn sterk met de mens verbonden in \u00e9\u00e9n kosmisch geheel en zouden op elkaar een wisselwerking uitoefenen.<\/span><\/p>\n

2. \u00a0Verder is er een zeer sterk ordebewustzijn aanwezig. \u00a0Niets of bijna niets is in dit wereldbeeld toeval. \u00a0Alles heeft een verklaring, zelfs het ogenschijnlijk meest onbegrijpelijke voorval. \u00a0Voor ziekte, veepest, impotentie, krankzinnigheid, het vergaan van een schip bestaat een oorzaak zo niet van natuurlijke dan toch van bovennatuurlijke aard.<\/span><\/p>\n

3. \u00a0In dit wereldbeeld ontbreekt vrijwel elk abstract denken. \u00a0Natuur en bovennatuur liggen in hetzelfde vlak. \u00a0Heiligen en duivels hebben een re\u00eble gestalte, een ziekte of ziektesymptomen wordt een eigen wezen toegekend.<\/span><\/p>\n

Aristophanes<\/strong><\/p>\n

Het conflict tussen de oude bovennatuurlijke verklaring en de nieuwere natuurlijke, vond zijn uitbeelding in een stuk van Aristophanes “De Wolken” dat in 423 v.o.t. voor het eerst werd opgevoerd. \u00a0Ondanks het burlesk gehalte van dit blijspel, waarin de schrijver het wetenschappelijk probleem aankaart, kan men er uit opmaken dat sommige Atheners de theorie aanhingen dat de wind zich beweegt van hoge drukgebieden naar lage drukgebieden. \u00a0Aristophanes deed alsof hij diep geschokt was over dat nieuwe idee om de toeschouwers uit het volk naar de mond te praten. \u00a0Hij verdedigde de oude theorie dat het Zeus was die de wind blies waar die heen wilde. \u00a0Toch merken we hier dat men pogingen deed om het weer te begrijpen. \u00a0Nu kijken we tweemaal per dag naar het weerbericht op televisie om te weten of \u2019s anderendaags de zon zal schijnen; om niettemin dikwijls bedrogen uit te komen. \u00a0Het was de start van een objectieve denkwijze die we nog verder zullen onderzoeken, maar eerst geven we een weergave van de bekende Griekse sage over Prometheus. \u00a0Hij stal het vuur, dat Zeus de mensen ontnomen had en gaf het weer terug aan de mensen. \u00a0Hij was ook de grote voorvechter en beschermer van de mensen tegen de goden. \u00a0De mythe van de Titaan Prometheus is een oerbeeld van het menselijk bestaan.<\/span><\/p>\n

Prometheus<\/strong><\/p>\n

“Aldus was de wereld geschapen. \u00a0Hemel en aarde vormden daarin een deugdelijk gebouw en aan de zee waren haar oevers toegewezen. \u00a0Lustig krioelend bevolkte allerlei gedierte het aardrijk; in de golven speelden de vissen, in het luchtruim de vogels en met gezwinde tred bewogen dieren van allerlei soort zich over de aardbodem. \u00a0Maar nog ontbrak het schepsel dat geroepen was met zijn geest de wijde wereld te beheersen.<\/span><\/p>\n

Toen kwam Prometheus op aarde.<\/p>\n

Hij was een kleinzoon van Oeranos (Uranus), de hemelgod en zoon van de Titaan Japetos, wiens geslacht destijds door Zeus was onttroond en in de Tartaros verbannen. \u00a0Prometheus, die het vindingrijke verstand van zijn vader had ge\u00ebrfd, was bekend met het goddelijke zaad dat in de aardbodem sluimert. \u00a0Van het leem, dat hij daaruit nam, vormde hij naar het evenbeeld van de goden een gestalte. \u00a0Goede doch ook slechte eigenschappen sloot hij de inborst ervan in, zoals hij die had ontleend aan de zielen van al wat er leeft op aarde en daaruit vormde hij de menselijke ziel. \u00a0De godin Pallas Athene, zijn hemelse vriendin, die zijn werk met bewondering gadesloeg, blies de bezielde klomp aarde haar adem in en schonk aan de mens daarmee de geest.<\/p>\n

Aldus ontstonden de eerste mensen.<\/p>\n

Al spoedig bevolkten ontelbaar velen van hen het rond der aarde. \u00a0Doch wat voor nut hadden zij van hun heerlijke lichaamsbouw en van de goddelijke vonk daarin, wanneer zij het rechte gebruik van de hemelse gaven niet kenden. \u00a0Zij leefden maar voort zoals in een droom, want noch van het gehoor, noch van het gezicht wisten zij zich te bedienen. \u00a0Wat zij deden had geen bedoeling, want zij hadden geen vermoeden van het verloop van de sterren, of van de jaargetijden, noch van de kunst van het huizenbouwen. \u00a0En wat wisten zij af van de zegenrijke macht van het vuur ?<\/p>\n

Toen werd Prometheus de leermeester van zijn schepselen: hij leerde hun het rechte gebruik van alle gaven van de goden, hij leerde hen zien en horen, naar de loop der hemellichamen de dag in te delen en de gang van het jaar te beleven in de eeuwig wisselende schoonheid van de seizoenen. \u00a0Nu leerden zij zich de dieren als helpers dienstbaar te maken en met schepen de zee te bevaren. \u00a0Zij kregen ervaring in het vormen van stenen en tegels, in het behouwen van hout en zij bouwden stevige huizen. \u00a0Slechts \u00e9\u00e9n ding ontbrak de mensen nog: het vuur.<\/p>\n

De goden, als eerste de machtige Zeus, hadden van de mensen verering en onderwerping aan hun heerschappij ge\u00ebist in ruil voor de bescherming die zij de kinderen der aarde wilden geven. \u00a0De mensen waren tot deze dienst bereid en zij vaardigden Prometheus af om met de goden te onderhandelen. \u00a0Maar in dwaze vermetelheid trachtte hij Zeus zelf, de alwetende, te bedriegen, en zo kwam het dat de wereldheerser de goddelijke gave van het vuur aan de mensen onthield. \u00a0De sluwe Titanenzoon echter wist ook hierin een uitweg te vinden. \u00a0Met een licht ontbrandbare holle rietstengel kwam hij naderbij toen de wagen van de zonnegod Helios voorbij reed, liet de halm eraan ontvlammen en ijlde met deze fakkel naar de aarde om de mensen het vuur te brengen. \u00a0Aan alle kanten vlamden de houtstapels op. \u00a0Nu bezat de mens de weldoende, zegenrijke kracht van het vuur.<\/p>\n

Met spijt echter zag de wereldheerser Zeus, hoe het menselijk geslacht met zulk een gave was toegerust. \u00a0Onmiddellijk zond hij de mensen een hevig kwaad om hun macht te beperken. \u00a0Hij bracht tot hen een beeldschone jonge vrouw, die Hephaistos, de god van het vuur en de smeedkunst, had geschapen en aan wie alle goden een onheilbrengende gave hadden meegegeven. \u00a0Pandora, draagster van alle gaven, heette zij. \u00a0Zij verscheen te midden van de argeloze mensen en vond alom bewondering. \u00a0Geen kwaad vermoedend aanvaardde Epimetheus, ondanks de waarschuwing van zijn broer Prometheus, haar geschenk, een fraaie doos. \u00a0Doch hoe zwaar zou de goedgelovigheid zich aan heel de mensheid wreken. \u00a0Want nauwelijks was het deksel van Pandora\u2019s doos geopend of allerhande ziektes, rampen en smarten vlogen eruit en verspreidden bliksemsnel onder de mensen over heel het rond der aarde, terwijl zij tot nu toe vrij van moeiten en ziekten hadden geleefd. \u00a0Aldus strafte Zeus de roof van Prometheus. \u00a0E\u00e9n enkele goede gave was in de doos verborgen: de hoop.<\/p>\n

Maar voordat zij kon ontkomen sloeg de slechte boodschapper van de goden het deksel dicht en hield ze voor altijd gesloten. \u00a0De kwellingen van ziekte en ellende verschenen echter in allerlei gedaanten voor de mensen. \u00a0Zeus had hun geen stem verleend en daarom naderden zij steeds heimelijk en zwijgend. \u00a0De weerloze mensen werden door koortsen overvallen en de dood kreeg een rijke oogst.<\/p>\n

En nog was deze straf niet voldoende.<\/p>\n

Met volle toorn zag Zeus op Prometheus neer. \u00a0Ook hem zelf moest de bliksem van zijn wraak treffen. \u00a0Zonder medelijden liet hij hem door zijn dienaren naar de eenzaamste wildernis van de Kaukasus sleuren en door Hephaistos met onbreekbare ketenen vastklinken aan een rots boven een huiveringwekkende afgrond. \u00a0Daar hing hij dan, de kleinzoon der goden, in rechtstaande houding, zonder ooit de wankelende knie\u00ebn te kunnen buigen of slaap te vinden voor de vermoeide ogen. \u00a0Spijs en drank werden de ongelukkige onthouden, in plaats daarvan vrat een arend dagelijks zijn lever weg, die echter voortdurend aangroeide.<\/p>\n

Vele eeuwen lang moest de verdoemde deze kwelling ondergaan. \u00a0Tevergeefs riep hij tot de wind en de wolken, de zon en de stromen om van zijn smart te getuigen. \u00a0Zeus bleef meedogenloos, onverbiddelijk. \u00a0Eerst toen de held Heracles op zijn weg daarlangs kwam, zou een einde komen aan het gruwelijke lijden. \u00a0De geweldige held, die op zoek was naar de appelen der Hesperiden, werd door een onbedwingbaar medelijden bewogen met het lot van de Titanenzoon; hij schoot de arend en bevrijdde de gevangene uit zijn gruwzame foltering”.<\/p>\n

Parallellen en doorwerking<\/strong><\/p>\n

De eerst bekende opgetekende Griekse verhalen over het ontstaan van hemel en aarde komen voor in de 8<\/span>ste<\/sup> eeuw v.o.t. en zijn geschreven door Hesiodos, na Homeros de oudst bekende Griekse dichter. \u00a0Zijn \u201cTheogonia\u201d bevat 1022 verzen. \u00a0De Griekse mythen en sagen zijn verzameld en doorgegeven door Homeros, die leefde in de 8<\/span>ste<\/sup> of 9<\/span>de<\/sup> eeuw v.o.t. \u00a0Zijn bekendste werken zijn de Ilias en de Odyssee. \u00a0De Griekse mythen domineren vrijwel alle literatuur uit de oudheid. \u00a0Er bestaan ook Griekse zondvloedverhalen die zeer nauw aansluiten bij wat we weten uit het zondvloedverhaal in het Oude Testament.<\/span><\/p>\n

Bekend is het verhaal van Deucalion en Pyrrha. \u00a0Deucalion was de zoon van Prometheus en was getrouwd met Pyrrha, de dochter van Epimetheus en Pandora. \u00a0Prometheus raadde Deucalion aan om een schip te bouwen en daardoor overleefden alleen zij de vloed. \u00a0Het was Zeus die in zijn toorn over de verwildering van de mensen besloot hen te vernietigen door een grote zondvloed.<\/p>\n

De god van de joodse bijbel (het christelijke Oude Testament) is al evenzeer een god van toorn en woede. \u00a0Bovendien is hij wreed en wraakzuchtig. \u00a0Hij gebood de Isra\u00eblieten niet alleen om het Beloofde Land in te nemen maar hij liet ook alle volkeren uitroeien, jong en oud, man en vrouw. Hij liet hen zelfs alle dieren doden (Deuteronomium,20:16-17; Jozua, 6:21-23). \u00a0In Genesis 14:5 is er ook sprake over reuzenrassen in Kana\u00e4n. \u00a0We zien hier dus dezelfde beeldspraak als bij de oude Grieken. \u00a0In het Nieuwe Testament is de toon gematigder maar daar wordt de toorn van stal gehaald om iedere ongelovige schaakmat te kunnen zetten. \u00a0Wie weigert te geloven haalt de toorn van god op zich ! (Jo.3:36). \u00a0Zo eenvoudig kan het zijn. \u00a0In veel godsdiensten kreeg men naast het schrift ook het vuur van de goden. \u00a0In de latere literatuur speelt het Prometheus-motief een grote rol zoals in “Prometheus unbound. A lyrical drama.” (Londen,1820) van de Engelse dichter Percy Shelley (1792-1822).<\/p>\n

Het is gebaseerd op het werk van Aeschylus (525-456 v.o.t.), de grote treurspeldichter van wiens 79 tragedies er nog zeven bewaard zijn. \u00a0Van zijn trilogie de vuurdragende, de geboeide en de bevrijde Prometheus bleef alleen het tweede deel “Prom\u00e8theus desmot\u00e8s” \u00a0bewaard. \u00a0Percy Shelley, die door schipbreuk zeer jong om het leven kwam, schreef reeds in 1811 een pamflet “The Necessity of Atheism” waarin hij betoogde dat er geen afdoende bewijs bestond voor het bestaan van god.<\/p>\n

Prometheus wordt de zelfbewuste mens die de goden trotseert. \u00a0In de continentale vrijmetselarij van de 19de<\/sup> eeuw verwerft hij daardoor een prominente plaats in \u00e9\u00e9n van de ritualen.<\/p>\n

De tastende activiteit van de rede: Hippocrates en Thucydides<\/strong><\/p>\n

Er waren natuurlijk ook Grieken die niet logisch dachten. \u00a0Zulke mensen bestaan er nu ook nog en overal. \u00a0De absorptie van reclameboodschappen en het ongebreideld consumeren staan dan centraal. \u00a0Het formele Griekse denken was een steeds zoekende en tastende activiteit van de rede. \u00a0We zullen hier twee Grieken bespreken die zorgvuldig waarnemingen verrichtten die kunnen vergeleken worden met wat wij nu onder wetenschappelijk verantwoord verstaan.<\/span><\/p>\n

Wij denken dan allereerst aan de geschriften toegeschreven aan een arts uit de vijfde eeuw voor onze tijdrekening, Hippocrates. Van hem of van zijn leerlingen bezitten we nog klinische rapporten over individuele concrete ziektegevallen en deze diagnoses zijn ook nu nog van nut. \u00a0Bij zijn beschouwingen is er geen plaats voor het toeschrijven van bepaalde opvattingen aan de rol van de duivel en magi\u00ebrs. \u00a0Men dacht dat de ziekte epilepsie te maken had met de goden die iemand met de vallende ziekte stevig aanpakten, nadat ze hem betrapten op een goddeloze daad. \u00a0Hippocrates (ca.460-ca. 370 v.o.t.) ontdekte dat het een lichamelijk fenomeen was en dus geen straf. \u00a0Eeuwen later zal de prediker Jezus Christus heel wat genezingen verrichtten o.m. van een jongen die aan vallende ziekte leed en bezeten was (Math.17:15-20, Marcus 9:17-18, Lucas, 9:38-42). \u00a0Ook Jezus beschouwde ziekte niet als straf. \u00a0Dat wordt algemeen als progressief aanzien maar kent in Hippocrates een illustere wegbereider !<\/p>\n

Ook nam hij afstand van het routineus toepassen van steeds dezelfde toepasselijke theorie\u00ebn, zoals het steevast uitvoeren van een aderlating om de koorts te verdrijven. \u00a0Dat stadium heeft hij reeds achter zich gelaten. \u00a0Hij was er op uit steeds eenvoudige concrete feiten nauwkeurig vast te stellen, zodat hij een volgende keer de ziekte kon identificeren en ze niet met andere ziekten hoefde te verwarren, die gelijkaardige, maar niet volledig dezelfde symptomen vertonen.<\/p>\n

Deze taak was zeker niet eenvoudig. \u00a0Hippocrates was zich ervan bewust nog maar heel weinig van ziekten te kennen, maar dat weinige wilde hij dan ook precies weten en zijn kennis systematisch opbouwen. \u00a0Hij was ervan overtuigd dat de natuur zelf herstellend te werk gaat en erop uit is aan de pati\u00ebnt het evenwicht terug te geven, dat wij gezondheid noemen. \u00a0Hij stond sceptisch tegenover geneesmiddelen zeker indien die iets te maken hadden met gewichtigdoenerij over ziekte en gezondheid. \u00a0Zijn voornaamste stelregel als arts was: \u201cRicht geen schade of onheil aan\u201d, schenk de pati\u00ebnt verlichting, stel hem op z\u2019n gemak en laat de natuur haar helende werking doen. \u00a0Sommige van zijn tijdgenoten hielden hem voor tamelijk harteloos, meer ge\u00efnteresseerd in de bestudering van de ziekte dan in haar genezing. \u00a0Toch werd Hippocrates vermaard als de eigenlijke stichter van de medische wetenschap. \u00a0Zelfs nu aanvaardt elke arts nog de beroemde samenvatting van de beroepsethiek, “De Eed van Hippocrates” genaamd, hoewel deze waarschijnlijk uit later tijden stamt. \u00a0Van die artseneed bestaan thans verschillende versies die ver af staan van de oerversie (Oudgrieks) van Hippocrates. \u00a0Er zijn ook verschillende interpretaties o.a. met betrekking tot de zelfdoding. \u00a0De Grieken en Romeinen gunden de pati\u00ebnt het zelfbeschikkingsrecht over de eigen dood. \u00a0De Eed markeert thans veeleer het afsluiten van de universitaire artsenopleiding maar heeft op zich geen juridische implicaties.<\/p>\n

Het tweede voorbeeld is de historicus Thucydides (ca. 450-ca.400 v.o.t.), de man die meer dan iemand anders de wetenschappelijke geschiedschrijving benaderde.<\/span><\/p>\n

Evenals Hippocrates schrijft hij in de trant van een klinisch verslag. \u00a0Hij tracht aan te tonen wat er in feite gebeurde tijdens de grote Peloponnesische oorlog tussen de stadstaten en grootmachten Sparta en Athene, toen menselijke hartstochten tot een nagenoeg pathologische razernij werden opgezweept. \u00a0Hij schermt niet met grootse theorie\u00ebn over de geschiedenis van de mensheid en koestert ook niet de hoop het kwaad van de oorlog te zullen genezen. \u00a0Hoewel hij vroeger zelf bevelhebber was in het leger van de Atheners, toont hij zich noch pro-Atheens noch pro-Spartaans. \u00a0Hij was een Atheens generaal die na de nederlaag bij Amphipolis werd afgezet. \u00a0Het ging beide grootmachten om het militaire en economische overwicht in de Griekse wereld. \u00a0Het was uiteindelijk Sparta die de hegemonie zou overnemen. \u00a0Een groot verlies voor Athene was de dood van hun charismatische leider Pericles, die in 429 v.o.t. stierf aan de pest. \u00a0Voor fait divers heeft hij geen belangstelling. \u00a0Wel toont hij begrip voor het onderscheid tussen recht en onrecht. \u00a0Heel duidelijk laat hij zijn voorkeur blijken voor orde, rust en fatsoen in het maatschappelijk leven, \u00a0boven oproer, hevige strijd, onzekerheid, wreedheden en geweld. Maar een zedenprediker is hij niet. \u00a0Hij observeert en vergelijkt en komt zo tot meer inzicht in de menselijke gedragingen.<\/p>\n

Zijn \u201cGeschiedenis van de Peloponesische oorlog\u201d bleef onvoltooid (acht boeken). \u00a0Hij schreef het in vrijwillige ballingschap op zijn landgoed in Thraci\u00eb en het werk behoort tot de oudste Griekse prozageschriften die bewaard zijn gebleven.<\/p>\n

Griekse wijsgeren<\/strong><\/p>\n

De Grieken blonken niet uit in de exacte wetenschappen maar wel in de wijsbegeerte. \u00a0Het woord filosofie (philosophia) zelf is Grieks en betekent letterlijk: liefde voor de wijsheid. \u00a0Men zou ook kunnen zeggen: liefde voor de kennis. \u00a0Later werd dat eerder het zoeken naar antwoord op de grote levensvragen. \u00a0Ook onze huidige filosofie, in al zijn subtiliteiten, beweegt zich nog steeds op hetzelfde vlak.<\/span><\/p>\n

E\u00e9n van de vroegste filosofen was Anaximander die leefde in de 6de<\/sup> eeuw v.o.t. \u00a0Volgens hem zweefde de aarde vrij in de ruimte en verkeerde ze eerst in vloeibare toestand. \u00a0De aarde werd steeds droger doordat er water in de zon verdampte. \u00a0Uit dit verdampende water werden vissen geboren die de eerste levende wezens zouden zijn geweest. \u00a0Alle andere dieren zouden ontstaan zijn als transformatie of evolutie uit de vissen. \u00a0De mens zou volgens hem uit dieren van een andere soort zijn voortgekomen. \u00a0Anaximander werkte geen evolutietheorie uit maar toch wordt hij door velen beschouwd als de oudste vertegenwoordiger van een fundamenteel evolutief denken.<\/p>\n

De Engelse natuuronderzoeker en bioloog Charles Darwin (1809-1882) zorgde pas voor de revolutie toen in 1859 de eerste versie verscheen van zijn “On the origin of species by means of natural selection”. \u00a0De evolutietheorie was een grote aanslag op de zekerheden van het christendom. \u00a0Darwin zelf verloor zijn geloof in het christendom niet op grond van zijn wetenschappelijke ontdekkingen, maar vanwege de wreedheid van de natuur, die hij niet in overeenstemming zag met een oneindig goede en volmaakte schepper.<\/p>\n

Hij gaf daarbij het voorbeeld van de sluipwesp die zijn eitjes in levende rupsen legt. \u00a0De larven eten vervolgens de rups van binnenuit op, waardoor deze een langzame en gruwelijke dood sterft. \u00a0De bekende schrijver en producer David Attenborough (\u00b0 Londen,1926 ) heeft in zijn vele bekroonde natuurdocumentaires, die door de Britse omroep BBC werden uitgezonden, er op gewezen dat zoiets ook bestaat bij de mens. \u00a0In West- en Centraal-Afrika zijn er jaarlijks 13 miljoen slachtoffers van de oogworm, een parasiet van ca. 4 cm lang die zich in het zachte bindweefsel van het oog nestelt. \u00a0Deze ziekte kan behandeld worden maar ook blindheid veroorzaken. \u00a0Een beet van een giftige slang krijgen is niet aangenaam maar een schepper die zo geraffineerd te werk gaat is compleet boosaardig te noemen.<\/p>\n

Een god die zoiets toestaat kan niet bestaan.<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een hedendaags verhaal over oude dingen. Het begon in Hellas Er bleven klassiek Griekse geschriften bewaard uit de periode 750 voor onze tijdrekening (v.o.t.) tot 1000 jaar erna, waarin vrijwel de gehele draagwijdte van het menselijk denken en de kennis besloten ligt. \u00a0Alleen in de natuurwetenschap en astronomie is sindsdien de kennis sterk blijven toenemen. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[146,130,144,140,141,150,127,138,134,129,147,143,131,135,149,139,145,132,137,148,128,142,136,133],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/404"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=404"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":406,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/404\/revisions\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}