{"id":459,"date":"2014-03-07T22:09:15","date_gmt":"2014-03-07T21:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=459"},"modified":"2023-02-23T12:36:40","modified_gmt":"2023-02-23T11:36:40","slug":"de-loge-la-reunion-des-amis-du-nord-1803-1831-in-brugge","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=459","title":{"rendered":"De loge “La R\u00e9union des Amis du Nord” (1803 – 1831) in Brugge."},"content":{"rendered":"

Gemakshalve houden we vast aan de datum 24 juni 1717 om het ontstaan van de moderne vrijmetselarij te plaatsen. \u00a0In Londen werd toen door vier loges de “Grand Lodge of London and Westminster” opgericht.<\/span><\/p>\n

De universele verspreiding van de vrijmetselarij gebeurde snel via het leger, de handel, de koloniale administratie en de uitwijking. \u00a0Op het vasteland waren in de tweede helft van de 18de<\/sup> eeuw, zowel in Frankrijk als in de Oostenrijkse Nederlanden, loges actief. \u00a0Het best van al werd de Brugse loge “La Parfaite Egalit\u00e9” bestudeerd door Andries Van den Abeele. \u00a0Deze loge kende een beperkte levensduur (1765-1774) en bestond uit slechts 22 leden, elf edellieden en elf burgers. De spilfiguur en Voorzittend Meester was Charles Lauwereyns de Roosendaele de Diepenheede (1724-1789). \u00a0Vrienden en verwanten van hem behoorden tot potenti\u00eble leden (1).<\/p>\n

Er bestaat een groot verschil tussen de vrijmetselarij van de 18de<\/sup> eeuw en deze van het Consulaat en het Empire, een vrijmetselarij die in onze gewesten door toedoen van de talrijke militaire ambulante loges opnieuw ingang had gevonden (2). \u00a0De vrijmetselarij beleefde een echte renaissance. \u00a0Het lag kennelijk in de bedoeling van de Franse bewindvoerders de vrijmetselarij aan te wenden om de Franse penetratie in de Belgische departementen in de hand te werken en te verzekeren langs het leger en de ambtenarij (3).<\/p>\n

Door de aankomst van de Franse troepen na Fleurus (26 juni 1794) kreeg de vrijmetselarij in de Zuidelijke Nederlanden een totaal ander gelaat. \u00a0Kenschetsend is de oprichting in Brussel van de vrijmetselaarsloge “Les Amis Philanthropes”, een burgerlijke en militaire loge, de resultante van een militaire loge verbonden aan de 66ste<\/sup> halve brigade. \u00a0Deze brigade werd naar Mainz in het Rijnland overgeplaatst. \u00a0Enkele officieren bleven in het Dijledepartement achter en samen met een klein aantal Franse ambtenaren en een handvol autochtonen richtten ze in 1798 de kolommen op van “Les Amis Philanthropes” (4).<\/p>\n

Ook voor Brugge geldt die militaire achtergrond. \u00a0Op 5 april 1803 dacht Napoleon zijn invasieplan tegen Engeland ten uitvoer te brengen. \u00a0Met dit doel bracht hij een invasieleger van 150.000 man op de been. \u00a0Deze troepenconcentratie verdeelde hij over drie standplaatsen: Boulogne-sur-Mer, St.-Omer en Brugge. \u00a0Voor \u201cle Camp de Bruges\u201d werd een deel gestationeerd in Brugge en een ander deel in kampementen ten Oosten van Oostende.<\/p>\n

De loge La R\u00e9union des Amis du Nord verkreeg haar constitutiebrief van het Grand Orient de France op 29 mei 1803. \u00a0De aanvraag was uitgegaan van twaalf stichtende leden, de dertiende\u00a0Alexandre Debalincourt werd er ex officio aan toegevoegd als vertegenwoordiger van het Grand Orient de France. \u00a0Op het \u201cTableau des Fr\u00e8res\u201d van 1803 (Biblioth\u00e8que Nationale, Parijs \u00a0– FM 2,549, fol.35) komen die twaalf stichters voor in de volgende volgorde: Joseph-Edmond Delecourt (adjudant g\u00e9n\u00e9ral et sous-inspecteur aux revues te Brugge van 1801 tot 1806), Michel-Fran\u00e7ois Dazard \u00a0(inspecteur bij de belastingen te Brugge), Louis-Fran\u00e7ois Chameau (Adjudant-G\u00e9n\u00e9ral 22e<\/sup> Division militaire), Jacques de L\u2019Esp\u00e9e (rentenier-eigenaar te Brugge) (5), Louis Delorme (controleur bij de Posterijen in Brugge), Jean-Fran\u00e7ois Villar (adjunct-secretaris bij de Pr\u00e9fecture van het Leiedepartement), Nicolas-Joseph Collignon (militaire loopbaan, nadien rechter bij de burgerlijke rechtbank te Brugge), Louis Aurange (Kapitein 59ste<\/sup> Brigade), Bernard Lepreux (militair, in Brugge ontvanger van de belastingen) (6), Jean-Pierre Lacolombi\u00e8re (directeur van het Octrooi te Brugge), Jean-Joseph Leclercq (Onderbureelhoofd, vervolgens bureelhoofd bij de Pr\u00e9fecture te Brugge) en Ferdinand Fabre (Onderbureelhoofd, vervolgens bureelhoofd bij de Pr\u00e9fecture te Brugge).<\/p>\n

De militaire loge “L’Esp\u00e9rance” in Brugge<\/strong><\/p>\n

In 1804 kwam het 21ste\u00a0Linieregiment in Brugge in garnizoen. Binnen dit regiment werd een militaire loge opgericht onder de benaming “L\u2019Esp\u00e9rance”. Er waren tien stichters en volgens het offici\u00eble \u201ctableau\u201d was de eerste Achtbare Meester (Voorzitter) Pierre-Marie-Alexandre Mical, 45 jaar, en in Brugge bediende “aux Subsistances militaires”. \u00a0Hij had toen de graad van Rozenkruiser. \u00a0Het devies van deze loge luidde: “Deus amat virum bonum, illique favet”. \u00a0Wat betekent: “God bemint een goed man en begunstigt hem”. \u00a0Uiteindelijk telde die loge 28 leden en drie “Fr\u00e8res Servans”. \u00a0In december 1804 verliet het 21<\/span>ste<\/sup> Linieregiment Brugge om in Keulen aan de Rijn post te vatten. \u00a0Voor vertrek liet men een aangepaste ledenlijst opstellen die in Keulen werd gedrukt bij broeder-vrijmetselaar F. Thiriart.<\/span><\/p>\n

Uit deze ledenlijst van 13 december 1804 (57 leden, onder wie zeer velen “absents et couverts”) leiden we af dat een groot aantal broeders van \u201cL’Esp\u00e9rance\u201d in Brugge (\u201cau camp de Bruges) waren achtergebleven. \u00a0Vooral broeders die tot het medisch personeel behoorden. \u00a0De legerleiding had immers in Brugge het ziekenhuisbestand moeten uitbreiden wegens het groot aantal gewonden en koortslijders. \u00a0In Keulen werd kapitein Dominique Ducasse de nieuwe Achtbare Meester.<\/p>\n

De militaire loge “L\u2019Amiti\u00e9” in Brugge<\/strong><\/p>\n

Met de achtergebleven officieren-vrijmetselaars van het 21<\/span>ste<\/sup> Linieregiment en van L\u2019Esp\u00e9rance\u00a0 richtte Pierre Mical, de sleutelfiguur van de bevoorradingen, de militaire loge L\u2019Amiti\u00e9 op “attach\u00e9 \u00e0 l\u2019Etat-Major G\u00e9n\u00e9ral de l\u2019Arm\u00e9e Exp\u00e9ditionnaire du Camp de Bruges”. \u00a0Ze vroeg haar constitutie aan bij het Grand Orient de France in Parijs en bekwam die op 16 juli 1805. \u00a0Ze had haar eigen briefpapier met zegel. \u00a0Het devies van L\u2019Amiti\u00e9 luidde “Amicitia Fovente”, vertaald “Met de gunst van de Vriendschap”. Uiteindelijk telde die werkplaats 37 leden en Pierre Mical werd V\u00e9n\u00e9rable of Achtbare Meester.<\/span><\/p>\n

In een brief, ondertekend door J. Delecourt, liet La R\u00e9union des Amis du Nord aan het Grand Orient de France weten dat men de oprichting van L\u2019Amiti\u00e9 beschouwde als “tr\u00e8s irr\u00e9guli\u00e8re” en men vroeg de uitsluiting. Op 15 oktober 1805 ontving L\u2019Amiti\u00e9 haar constitutiebrief, gedateerd 16 juli 1805 nr. 3485. \u00a0De spanningen bleven bestaan en in de zomer van 1805 affilieerden zelfs vier broeders van L\u2019Amiti\u00e9 naar La R\u00e9union des Amis du Nord.<\/p>\n

Het is ontegensprekelijk waar dat er in Brugge gelijktijdig met de werking van La R\u00e9union des Amis du Nord nog meer logeactiviteit was (7). \u00a0We hebben dit hier in het kort geschetst om de positie van de belangrijkste werkplaats beter te kunnen situeren.<\/p>\n

La R\u00e9union des Amis du Nord<\/strong><\/p>\n

Tussen 1803 en 1832 waren er ongeveer 350 leden bij La R\u00e9union des Amis du Nord (R.A.N.). \u00a0We kunnen dat hier in kort bestek onmogelijk analyseren (membres fondateur, membres n\u00e9 en membres affili\u00e9) (8).<\/p>\n

De constitutieaanvraag werd door twaalf initiatiefnemers ondertekend maar het logereglement, “Statuts et r\u00e9glemens de la loge de Bruges” in handschrift, gedateerd 13 oktober 1804 werd reeds voorzien van 84 handtekeningen. \u00a0Het telt 21 pp. en 90 artikels (9).<\/p>\n

Artikel 1 houdt een beginselverklaring in: “Principe de la Loge La R\u00e9union des Amis du Nord \u00e0 l\u2019 Orient de Bruges, est sp\u00e9cialement consacr\u00e9e \u00e0 la Gloire du Grand Architecte de l\u2019Univers, sous les auspices et r\u00e9glements g\u00e9n\u00e9raux du Grand Orient de France”. \u00a0In art. 56 volgt een specificatie maar meer als een humaniteitsideaal (gelijkheid, tolerantie, broederschap). \u00a0Over de Opperbouwmeester van het Heelal is al zo veel inkt gevloeid dat we de eindeloze discussies, misverstanden en onenigheden niet meer kunnen samenvatten.<\/p>\n

De eerste Achtbare Meester<\/strong><\/p>\n

De eerste en stichtende Achtbare Meester (Voorzitter) was Joseph Edmond Delecourt, “adjudant-g\u00e9n\u00e9ral et inspecteur aux revues”, geboren te Arras (F) op 4 september 1773. \u00a0Volgens Andries Van den Abeele, die zijn staat van dienst (1810) terugvond, was hij in Brugge militair inspecteur van 1801 tot 1806 (10). \u00a0Hij werd ge\u00efnitieerd in de loge “La Constance” in Arras waar zijn vader Edmond Delecourt de V\u00e9n\u00e9rable Ma\u00eetre was. \u00a0De peterloges van R.A.N. waren dan ook “La Constance” uit Arras en “Les Amis R\u00e9unis” uit Lille. \u00a0Joseph Edmond Delecourt huwde in Brugge in 1801 met de Brugse Anne Odevaere, dochter van Engelbertus Odevaere-Wybo. \u00a0Zij was een nicht van de bekende kunstschilder Joseph Odevaere (1775-1830), die in 1813 ingewijd werd bij La R\u00e9union des Amis du Nord en in 1814 zowel de 2<\/span>de<\/sup> graad (Gezel) als de 3<\/span>de<\/sup> graad (Meester) ontving. Zijn vader Anselme Odevaere (1744-1810), advokaat bij de Raad van Vlaanderen te Gent, werd in 1766 lid bij de vrijmetselaarsloge “La Discr\u00e8te Imp\u00e9riale” in Aalst. \u00a0Anselme Odevaere jr. werd dan weer lid van R.A.N. in Brugge, net als zijn broer Joseph (11).<\/span><\/p>\n

De huisvesting<\/strong><\/p>\n

De eerste loges vergaderden dikwijls in een herberg maar het Grand Orient de France stelde daar in 1806 een eind aan. \u00a0Het reglement stipuleerde: “Het is de Loges verboden te vergaderen in herbergen of andere openbare lokalen. \u00a0Als Werkplaatsen moeten ze over een eigen lokaal of een voor verschillende Loges gemeenschappelijk lokaal beschikken”.<\/span><\/p>\n

Ook het reglement van R.A.N. (1804) was daarover in artikel 3 duidelijk: “Toute assembl\u00e9e devra avoir lieu au local \u00e9rig\u00e9 \u00e0 cet effet et sera convoqu\u00e9e par le V\u00e9n\u00e9rable”.<\/p>\n

Een loge moet voor haar vergaderingen en rituele arbeid kunnen beschikken over een tempelruimte. \u00a0E\u00e9n van de stichtende leden was Ferdinand Fabre (geb.13 februari 1780 in Bastia\/Corsica) die als onderchef en later als bureauchef (12) van de Prefectuur tot 1813 in dienst bleef van het Frans bestuur. \u00a0Volgens de ledenlijst van 1813 is hij afwezig lid met verblijf in Barcelona, waar hij de functie uitoefende van “secr\u00e9taire particulier de l\u2019Intendance de Catalogne”. \u00a0Ferdinand Fabre was eigenaar van het gebouw waar de vrijmetselaarsloge vergaderde, namelijk het voormalige ambachtshuis van de kleermakers gelegen aan de Steenhouwersdijk 13 (nu nr. 3 en sinds 1985 hotel Die Swaene). \u00a0Daar bevindt zich nog altijd de prachtige ambachtskamer uit 1779 op de eerste verdieping (13). \u00a0De loge betaalde hem een huurgeld. \u00a0Op de ledenlijst van 1805 wordt dit gebouw aangeduid op de locatie Rue Verte L.B.3, n\u00b060 maar op de ledenlijst van 1808 staat “Quai des Marbriers, n\u00b013, pr\u00e8s le March\u00e9 aux Poissons”.<\/p>\n

Het gaat wel degelijk om hetzelfde perceel met een oppervlakte van 346,28 m\u00b2.<\/p>\n

“Rue Verte” is een variante voor het \u201cGroene\u201d waarmee men eertijds de Steenhouwersdijk bedoelde. \u00a0B.3, n\u00b0 60 betekent sectie B, wijk 3, huisnummer 60 en met deze referenties komen we in de leggers van het kadasterplan Popp (1865) uit bij zaakwaarnemer Charles Doudan (14).<\/p>\n

Hij zou namelijk in 1819 de nieuwe eigenaar worden van de Steenhouwersdijk 13. \u00a0Zelf woonde hij in de Riddersstraat 7 maar het logegebouw kende een trouwe conci\u00ebrge in de persoon van “fr\u00e8re servant”\u00a0 Pierre Polsenaere en zijn echtgenote en huishoudster Catharina Chyffers.<\/p>\n

De verplichte zittingen (“S\u00e9ances d\u2019Obligation”) vonden daar plaats elke eerste en derde zaterdag van de maand om 18.00 u. \u00a0De correspondentie werd gericht aan de heer Nordmann de Dourissieu, het anagram voor R.A.N.<\/p>\n

Voor Charles Doudan gold uiteraard dezelfde regeling als voor Ferdinand Fabre. \u00a0Er diende ook huurgeld betaald te worden. \u00a0In het ABB dossier C 536 worden twee kwijtschriften bewaard die betrekking hebben op het jaar 1826.<\/p>\n

– Re\u00e7u du Tr\u00e9sorier de la R.L. des Amis du Nord, la somme de 278 fr., \u00e0 valoir sur le loyer de l\u2019ann\u00e9e 1826 du local de ladite Loge. (getekend) Doudan.<\/p>\n

– Re\u00e7u du Fr\u00e8re Tr\u00e9sorier de la R.L. La R\u00e9union des Amis du Nord, la somme de 321 fr. 98, pour solde d\u00fb sur le loyer de l\u2019an 1826 du local de la Loge. 3e<\/sup> jour 12e<\/sup> mois (getekend) Doudan.<\/p>\n

Collignon, Doudan en Ragon<\/strong><\/p>\n

Tot de stichtende leden behoorde eveneens de magistraat Nicolas Collignon die in 1805 Achtbare Meester werd en in 1806 de eerste “Tr\u00e9s Sage” “of Zeer Wijze (Voorzitter) van het aan R.A.N. verbonden Kapittel, waar zij een stelsel van “Hoge Graden” beoefenden.<\/span><\/p>\n

Na zijn militaire loopbaan werd hij van 1800 tot 1809 rechter bij de Rechtbank van Brugge. \u00a0Hij was niet erg tevreden over zijn bezoldiging en begon separaat handel te drijven tot en met het uitvoeren van openbare werken. \u00a0Substituut-procureur-generaal Louis de Mercx (1749-1821) rapporteerde over hem in ongunstige zin.<\/p>\n

Een belangrijke figuur was Charles Doudan, “Chef de bureau du d\u00e9partement de la Lys” die in 1804 lid werd van R.A.N. \u00a0Hij werd toen al geciteerd als “Ma\u00eetre Elu” of “Uitverkoren Meester”. Deze Fransman, geboren op 23 april 1773 in Buires-sous-Corbie (Somme), huwde in het jaar VIII (1800) met Anna Catharina Dumortier, dochter van de Brugse architect en aannemer Henri Dumortier. \u00a0In 1801 werd hij lid van de Schuttersgilde van Sint Sebastiaan dus hij was als ge\u00efntegreerde inwoner en Bruggeling betrokken bij de latere werking van R.A.N. \u00a0Charles Doudan (1768-1861) zou ook Achtbare Meester worden. \u00a0Op het adres Steenhouwersdijk zou R.A.N. blijven tot in 1830 en Charles Doudan zal in februari 1831 de vereffening van de werkplaats op zich nemen.<\/span><\/p>\n

Een andere beroemde figuur die we niet onvermeld willen laten is Jean-Baptiste Ragon de Bettignies (1781-1862), ambtenaar bij de “Recette g\u00e9n\u00e9rale” van het Leiedepartement en die bij R.A.N. werd ingewijd in 1804 en in 1805 secretaris werd en later Groot Archivaris-Zegelbewaarder van het Kapittel. \u00a0Zoals Nicolas Collignon was hij van 1809 tot 1813 erelid van de loge Les Vrais Amis in Gent (15). \u00a0Net als Collignon had hij daar ongetwijfeld een rol gespeeld bij de installatie van het Kapittel van Les Vrais Amis. \u00a0Op 1 oktober 1814 stichtte hij in Parijs de loge “Les Vrais Amis” (vgl. Gent !), sinds 15 oktober 1816 “Les Trinosophes” genoemd, waarvan hij in 1817 Achtbare Meester werd en Zeer Wijze van het daaraan verbonden Kapittel. \u00a0De Parijse loge “Les Trinosophes” was gejumeleerd met de Brusselse loge “L\u2019Esp\u00e9rance”, waarvan kroonprins Willem, de latere meer liberale koning Willem II, de Achtbare Meester was. \u00a0Hij zond een afvaardiging naar Parijs die op 30 augustus 1824 een zitting van “Les Trinosophes” bijwoonde. Maar al op 13 februari 1820 was J.M. Ragon vertrokken naar de V.S. zodat dit buiten zijn gezichtsveld voltrokken werd. \u00a0Ragon werd vooral bekend door zijn publicaties over de verschillende ritussen binnen de vrijmetselarij en zijn bekendste boek is alleszins de “Tuileur G\u00e9n\u00e9ral de la Franc-Ma\u00e7onnerie”. \u00a0Hij werd door zijn tijdgenoten “le franc-ma\u00e7on le plus instruit du XIX si\u00e8cle” genoemd. \u00a0Hoewel zijn boeken zoals de “Cours interpr\u00e9tatif” (Parijs, 1840) en “Orthodoxie ma\u00e7onnique” (Parijs, 1853) nu als verouderd beschouwd worden (16).<\/span><\/p>\n

De Hollandse periode<\/strong><\/p>\n

De Slag bij Leipzig (16-19 oktober 1813) luidde het einde in van de Franse overheersing en in Brugge vluchtten op 1 februari 1814 de militairen en meeste ambtenaren naar het moederland. Dat is ook de voor de hand liggende reden waarom een figuur zoals Jean-Marie Ragon in 1814 in Parijs aan een tweede ma\u00e7onnieke carri\u00e8re begon. \u00a0Hij werd eveneens de uitgever van het eerste Frans ma\u00e7onnieke tijdschrift “Herm\u00e8s” (1818-1819). \u00a0Door het Grand Orient de
\nFrance werd de verdere verschijning verboden omdat het omschreven werd als “indiscret”.<\/p>\n

Na de val van Napoleon in de Slag van Waterloo (1815) ontstaat het Verenigd Koninkrijk (1815-1830), een samengaan van Holland en Belgi\u00eb, le Royaume des Pays-Bas met aan het hoofd Koning Willem I. \u00a0Op voorstel van Willem I, die zelf geen vrijmetselaar was, werd een Grootoosten der Nederlanden opgericht met als Grootmeester-Nationaal zijn zoon Prins Frederik (1797-1881) die dit zou blijven van 1816 tot aan zijn dood in 1881. \u00a0Dat Grootoosten der Nederlanden bestond uit twee Provinciale Grootloges, \u00e9\u00e9n voor het Noorden en \u00e9\u00e9n voor het Zuiden.<\/p>\n

In de loges maakten Franse ambtenaren plaats voor Nederlandse. \u00a0Zo was bijvoorbeeld in 1818 Henri Joseph Schuermans (1788-1857), de procureur des Konings, Redenaar bij R.A.N. \u00a0Hij werd ingewijd in de loge “Aurore” in Oudenaarde waar hij van 1815-1817 procureur des Konings was. Niet alle Fransen waren vertrokken. \u00a0Charles Doudan bijvoorbeeld was gebleven en liet zich naturaliseren (KB van 15 april 1815). \u00a0Daardoor kon men verder blijven vergaderen op het adres Steenhouwersdijk 13. \u00a0In 1821 was Constantin Rodenbach (1791-1846), geboren in Roeselare, maar sinds 1819 geneesheer te Brugge, de Achtbare Meester van R.A.N., maar de uittredend Achtbare Meester Charles Doudan werd secretaris van de Werkplaats. \u00a0Rodenbach was Pierre Verdure (geb. in Doornik) opgevolgd als Achtbare Meester. Pierre Verdure, die we later terugvinden in de loge “Les Fr\u00e8res R\u00e9unis” in Doornik, had bij R.A.N. ontslag gegeven op 18 mei 1818. \u00a0Maar ook het Kapittel was nog steeds actief. \u00a0In datzelfde jaar 1821 was de Zeer Wijze Charles Doudan, sindsdien Chef de Division au Gouvernement de la Province. \u00a0De Eerste Grootopziener was dan weer Constantin Rodenbach. \u00a0Hij was de oom van de dichter Albrecht Rodenbach en de grootvader van Georges Rodenbach, de schrijver van “Bruges la morte” (1892). Al de officieren-dignitarissen (uitvoerende leden) van het Kapittel waren bekleed met de graad van Soeverein Prins van het Rozenkruis.<\/p>\n

Constantin Rodenbach en de Belgische Omwenteling<\/strong><\/p>\n

Begin 1827 nam Dr. Constantin Rodenbach ontslag bij R.A.N. \u00a0Zijn broer Ferdinand Rodenbach (1783-1841), de grootvader van de Vlaamse dichter Albrecht Rodenbach, werd in 1810 lid van de loge L\u2019Amiti\u00e9 in Kortrijk maar was in 1818 geen lid meer toen zijn broer Raymond-Joseph\u00a0 Rodenbach (1789-1819) in datzelfde jaar 1818 daar vermeld wordt in de meestergraad (17) maar ten gevolge van een ongeval overleed in 1819.<\/span><\/p>\n

Constantin zou de leiding nemen van de anti-orangisten in Brugge. \u00a0Op 25 augustus 1830 braken in Brussel anti-orangistische rellen uit tijdens de opera “De stomme van Portici”. \u00a0Constantin Rodenbach stelde zich in Brugge aan het hoofd van de revolte. \u00a0Hij wist zelfs door te dringen tot in de Raadgevende Commissie van de Burgerwacht. \u00a0Zijn broer Ferdinand was in 1830 de aanvoerder van de vrijwilligers in West-Vlaanderen en zijn andere broer Alexander was in Roeselare de promotor van het beruchte \u201cPetionnement\u201d en voorstander van een eendrachtig samenwerken tussen katholieken en liberalen tegen het Hollands bestuur. \u00a0Wanneer in augustus 1830 de eerste opstand in Brussel losbreekt is de andere broer, Pedro, er bij en is het hij die Louis de Potter terugbrengt naar Brussel. \u00a0Na de Omwenteling wordt Pedro zelfs plaatscommandant van Brussel benoemd.<\/p>\n

Die geco\u00f6rdineerde actie van vier broers kan alleen op gemaakte familiale afspraken berusten. De scheuring tussen Noord en Zuid bleek onafwendbaar (18).<\/p>\n

Het Nederlandse garnizoen verliet op 27 september 1830 de stad Brugge. \u00a0We staan hier niet meer zover van de Constantin Rodenbach die op 23 november 1830 in het Nationaal Congres te Brussel de familie Oranje-Nassau zou afzweren. \u00a0Hij staat dan aan het hoofd van de 75 ondertekenaars van het voorstel om Leopold van Saksen-Coburg tot koning te verkiezen.<\/p>\n

Kamerlid Fran\u00e7ois-Xavier de Langhe (Ieper, 1775-1853) behoorde tot de liberale oppositie en was tegen de uitsluiting van de Nassau \u2018s maar stemde toch voor. \u00a0De Langhe was van 1811-1814 Onderprefect van Brugge en werd ingewijd in R.A.N.<\/span><\/p>\n

De Belgische vrijmetselarij was uitgesproken orangistisch en zou dat in bepaalde steden, zoals Gent, ook na 1830 blijven. \u00a0Maar Rodenbach evolueerde van regeringsgezind naar patriottisch.<\/p>\n

Samen met zijn broer Pierre stichtte hij de “L\u2019Ordre de l\u2019Infamie” en was \u00e9\u00e9n van de organisatoren van het “Patriottisch banket” dat in Brugge plaats vond op 9 juli 1829.<\/p>\n

Het kan verkeren. \u00a0Kroonprins Willem van Oranje, zelf ingewijd sinds 1817, kwam bij R.A.N. op bezoek op 21 juni 1819 en de werkplaats bood hem een banket aan. Son Altesse Royale le Prince d\u2019Orange was immers erelid van R.A.N.<\/p>\n

C. Rodenbach bleef tot in 1839 in de Kamer van Volksvertegenwoordigers als mandataris voor de Katholieke Partij. \u00a0Hij zal als ambassadeur van Belgi\u00eb overlijden op 5 december 1846 in Athene waar hij begraven ligt onder een rots recht tegenover de Acropolis.<\/p>\n

Hij schreef een betrouwbaar werk over de Belgische omwenteling (19) net als Auguste de Wargny \u201cmembre affili\u00e9\u201d van R.A.N. (20) die in 1812-1814 substituut was in Brugge en het best gedocumenteerde werk over de vrijmetselarij tijdens de hier besproken periode schreef (21).<\/p>\n

Het doven van de lichten<\/strong><\/p>\n

Het vertrek van de Nederlandse militairen en ambtenaren en de verscherpte tegenstellingen tussen patriotten en orangisten hadden de activiteiten van R.A.N. verlamd. \u00a0Tijdens de uitroeping van de Onafhankelijkheid van Belgi\u00eb in 1830 hadden heel wat broeders andere dan ma\u00e7onnieke beslommeringen en werden naar andere posten en opdrachten in het land geroepen. \u00a0Het was Charles Doudan die de overlevingskansen als zeer gering inschatte en als toenmalig penningmeester en eigenaar van het gebouw besloot om de boekhouding op reglementaire wijze af te sluiten. \u00a0Het deficit van het boekjaar 1830-1831 nam hij voor persoonlijke rekening. \u00a0Het jaar 1831 betekent in feite het definitieve einde van de werking van de loge en het Kapittel R.A.N.<\/span><\/p>\n

Charles Doudan wilde niettemin zijn vrijmetselaarsideaal zo maar niet prijsgeven. \u00a0Hij beoogde een morele geruststelling en wendde pogingen aan om de belangstellende leden van de werkplaats te raadplegen. \u00a0Op 15 januari 1832 ondernam hij een ultieme poging en verzond de volgende omzendbrief: “… Les diverses convocations qui ont \u00e9t\u00e9 faites aux Fr\u00e8res de la loge pour les amener \u00e0 une r\u00e9union sp\u00e9ciale pour d\u00e9lib\u00e9rer sur la suppression ou la conversation de l\u2019Atelier n\u2019ayant eu aucun r\u00e9sultat, j\u2019ai cru, dans l\u2019int\u00e9r\u00eat de mes Fr\u00e8res et le mien, devoir r\u00e9diger une derni\u00e8re d\u00e9lib\u00e9ration dans le but de la suppression r\u00e9guli\u00e8re, et j\u2019ai la faveur de vous la soumettre. \u00a0Si vous partagez ma conviction, veuillez tot simplement apposer votre signature au pied de cette d\u00e9lib\u00e9ration. \u00a0Si au contraire vous n\u2019\u00eates pas de mon avis, veuillez consigner vos observations sur une planche (22) s\u00e9par\u00e9e et les annexer \u00e0 cette d\u00e9lib\u00e9ration. En attendant …” (23).<\/p>\n

Ook dit schrijven leverde geen resultaat op en hiermee was het lot van R.A.N. bezegeld.<\/p>\n

De oprichting van het Grootoosten van Belgi\u00eb<\/strong><\/p>\n

In 1833 werd door dertien loges de eerste autonome Belgische grootmacht of obedi\u00ebntie gesticht nl. het Grand Orient de Belgique. \u00a0De stichtingsdatum is 13 januari 1833 maar de stichtingsplechtigheid ging door in de Tempel van “Les Amis Philanthropes” te Brussel op 23 februari 1833. \u00a0De feiten van het jaar voordien verklaren waarom R.A.N. daar niet meer bij betrokken was hoewel Groot-Redenaar Auguste de Wargny hen daartoe uitnodigde (24).<\/span><\/p>\n

Eind 1837, begin 1838, werden nog vruchteloos pogingen ondernomen tot heroprichting van de kolommen van R.A.N. (25). \u00a0Charles Doudan, sinds 1831 genaturaliseerde Belg, wilde echter niet meer meewerken. \u00a0De laatste Achtbare Meester blijft dus Joseph-Jean Godfroid, ontvanger van de domeinen, en Charles Doudan sr. is en blijft de vereffenaar. \u00a0Hij zou wel nog gemeenteraadslid en schepen worden van zijn stad. \u00a0In 1832 verhuurde hij de Steenhouwersdijk 13 (nu 3) aan de studie van notaris Henricus Bultynck die werkzaam bleef tot 1871. \u00a0Charles sr. overleed op 4 juni 1857 in de leeftijd van 84 jaar. \u00a0Zijn zoon Charles junior (1801-1848) werd in 1821 ingewijd in R.A.N. en werd een bekende notaris.<\/p>\n

In december 1837 vond door de Belgische bisschoppen de publieke veroordeling plaats van de Belgische vrijmetselarij. \u00a0De herderlijke brief werd de eerste zondag van januari 1838 op alle preekstoelen van het land voorgelezen. \u00a0Volgens de bisschoppen waren de vrijmetselaars “onwaardig de heilige absolutie te ontvangen”. \u00a0De katholieke “Gazette van de Provincie West-Vlaenderen” publiceerde de zendbrief integraal. \u00a0De samenwerking tussen liberale en katholieke unionisten werd er zwaar door bemoeilijkt. \u00a0Januari 1838 betekende ook het einde van het publiceren van gedrukte logeledenlijsten, de zgn. tableaux. \u00a0De bisschoppelijke oorlogsverklaring wijzigde de ori\u00ebntering van de Belgische ma\u00e7onnerie die steeds meer evolueerde in de richting van het antiklerikalisme (26).<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

Noten<\/span><\/p>\n

(1) \u00a0Andries Van den Abeele, In Brugge onder de Acacia. \u00a0De vrijmetselaarsloge \u201cLa Parfaite Egalit\u00e9\u201d (1765-1774), en haar leden. Brugge, Die Keure, 1987, 383 blz.;<\/span><\/p>\n

(2) \u00a0A. Van den Abeele, a.w. en W.P. Dezutter, De vrijmetselarij te Brugge in de 18de<\/sup> eeuw, in: Biekorf, 1988, 2, p.187-200;<\/p>\n

(3) \u00a0Jean-Luc Quoy-Bodin, L\u2019Arm\u00e9e et la Franc-Ma\u00e7onnerie. Au d\u00e9clin de la monarchie sous la r\u00e9volution et l\u2019 empire. Paris, 1987;<\/p>\n

(4) \u00a0Roger Desmedt, Les loges militaires en France et en Belgique, et la loge des Amis Philanthropes, in: Revue belge d\u2019Histoire militaire, XX,1973, p. 21-40;<\/p>\n

(5) \u00a0Jacques-Joseph de L\u2019Esp\u00e9e (1766-1823) is de zoon van Jacques-Louis de L\u2019Esp\u00e9e die lid was van de vrijmetselaarsloge “La Parfaite Egalit\u00e9” te Brugge. \u00a0Cfr. A. Van den Abeele, ibidem p.284-286;<\/p>\n

(6) \u00a0Bernard Lepreux (sinds 1795 te Kortrijk) wordt in de Kortrijkse vrijmetselaarsloge “L\u2019Amiti\u00e9” in 1805 aalmoezenier en hofmeester. \u00a0Zie: Andries Van den Abeele, De Kortrijkse Vrijmetselaarsloge L\u2019Amiti\u00e9 (1803-1833), De Leiegouw,XXXI, 1989, p.11-112. \u00a0In 1808 verblijft B. Lepreux in Gent waar hij geaffilieerd wordt bij de Gentse loge “La F\u00e9licit\u00e9 Bienfaisante”;<\/p>\n

(7) \u00a0A. Van den Abeele, Vrijmetselaarsloges in Brugge. \u00a0Een exploratoire inventaris, in: Biekorf,1983, p.170-173;<\/p>\n

(8) \u00a0Het oud archief van R.A.N. wordt bewaard in het archief van het Bisdom Brugge onder het inventaris nr. C 536 en C 537. \u00a0Zie ook: Andries Van den Abeele, La R\u00e9union des Amis du Nord \u00e0 Bruges. Une r\u00e9surrection manqu\u00e9e 1837-1838, Brugge, 1986;<\/p>\n

(9) \u00a0Niet aanwezig in Archief Bisdom Brugge, ook geen gedrukt exemplaar. \u00a0Particuliere verzameling, Brugge. \u00a0Het is de kopij voor drukker Guillaume De Busscher-Marlier, stichtend lid. Tijdens de Hollandse periode bleef het reglement onverminderd van kracht. \u00a0Alleen het woord \u201cFrance\u201d werd gewoon vervangen door Pays-Bas ! \u00a0Ook de ledenlijst van 19 juli 1805 werd gedrukt door G. De Busscher-Marlier. \u00a0Zijn broers Charles De Busscher (brouwer) en Fran\u00e7ois De Busscher (lakenhandelaar) werden lid van R.A.N.;<\/p>\n

(10) \u00a0Guy Schrans, Vrijmetselaars te Gent in de XVIIIde eeuw. \u00a0Liberaal Archief Gent,1997, p. 324-325;<\/p>\n

(11) \u00a0Zie zeer uitvoerig: Eduard Trips, De Brugse familie Odevaere en de vrijmetselarij, in: Brugs Ommeland, 1992, 3, p.131-159;<\/p>\n

(12) \u00a0A.B., Ons provinciaal gouvernement in 1807, in: Biekorf,1991, p.107;<\/p>\n

(13) \u00a0Eertijds bekend als het atelier van de Brugse portretschilder Jos\u00e9 Storie (1899-1961);<\/p>\n

(14) \u00a0Legger van het Kadasterplan C.P. Popp: sectie B artikel 206: Karel Doudan, Steenhouwersdijk 8, nr. 60, kadaster 916: huis en plaats, oppervlakte 346,28 m\u00b2;<\/p>\n

(15) \u00a0H. De Schampheleire, Els Witte en Fernand V. Born\u00e9, Vrijmetselaars te Gent tijdens het Empire en de Hollandse periode (1804-1824), in: Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent. \u00a0Nieuwe reeks-deel XXXV, 1971, p. 101 en p. 172;<\/p>\n

(16) \u00a0Al in 1978 schonken wij aandacht aan J. Ragon. \u00a0Zie: W.P. Dezutter, De vrijmetselarij te Brugge in de 18de en 19de<\/sup> eeuw, in: Guillaume Michiels, Uit de wereld van de Brugse mensen. Brugge, 1978, p.135-146 en 668-671 speciaal p.669 noot 345. Zie ook: D. Ligou, Dictionnaire de la franc-ma\u00e7onnerie. Paris,1987, p. 983, alwaar sprake over “Les Amis du Nord” dat tot op de dag van vandaag maar blijft overgenomen worden;<\/p>\n

(17) \u00a0Andries Van den Abeele, L\u2019Amiti\u00e9 Kortrijk, 1989, p. 117-118;<\/p>\n

(18) \u00a0Raadpleeg voor die periode: A.Smits O.S.B., 1830 “Scheuring in de Nederlanden”, 2 delen, Heule, 1983 en John Goddeeris, Kroniek van een aangekondigde scheiding. \u00a0De Hollandse Tijd (1814\u20141830) en West-Vlaanderen. \u00a0Jaarboek van de West-Vlaamse Gidsenkring, deel I (2006) en deel II (2007);<\/p>\n

(19) \u00a0C. Rodenbach, Episodes de la R\u00e9volution dans les Flandres, 1829, 1830, 1831, Bruxelles, 1833;<\/p>\n

(20) \u00a0A.de Wargny, Esquisses historiques de la R\u00e9volution de la Belgique en 1830. \u00a0Brussel, met een supplement,1831. \u00a0Het verscheen anoniem. \u00a0Net als zijn werk over de vrijmetselarij bevat ook dit werk een grote hoeveelheid originele documenten;<\/p>\n

(21) \u00a0A.de Wargny, Annales chronologiques, litt\u00e9raires et historiques de la Ma\u00e7onnerie des Pays-Bas,Brussel, 6 delen in 4 banden,1822-1829. \u00a0Een standaardwerk met originele documenten.<\/p>\n

(22) \u00a0Een “planche” slaat in het ma\u00e7onniek jargon op elk geschreven document. \u00a0Hier dus “per afzonderlijke brief”;<\/p>\n

(23) \u00a0Exemplaar in particuliere verzameling, Brugge;<\/p>\n

(24) \u00a0Brief van 1 februari 1833 bewaard in het Archief Bisdom Brugge, Vrijmetselaarsfonds C 537. De twee lijvige dossiers C 536 en C 537 werden mogelijk in 1851 door de Bruggeling Joseph Staffijn (1804-1851) overgemaakt aan het Bisdom Brugge. \u00a0De vrijgezel J. Staffijn woonde toen in de Grauwersstraat E 3-57 (nu nr. 6) in het huis van zijn overleden moeder Francisca Achtergael, weduwe van de bekende kunstschilder Jan Garemyn;<\/p>\n

(25) \u00a0Andries Van den Abeele, La R\u00e9union des Amis du Nord \u00e0 Bruges. Une r\u00e9surrection manqu\u00e9e 1837-1838, Brugge, 1986 en W.P.Dezutter en E.J. Trips, Van blauwververij tot logegebouw, in: Brugs Ommeland, 1994, 2, p.67-86 vooral p.78-81;<\/p>\n

(26) \u00a0Deze bijdrage van Willy Dezutter verscheen in het tijdschrift Brugs Ommeland, 50ste<\/sup> jaargang, nummer 1, maart 2010, p. 39-51.<\/p>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gemakshalve houden we vast aan de datum 24 juni 1717 om het ontstaan van de moderne vrijmetselarij te plaatsen. \u00a0In Londen werd toen door vier loges de “Grand Lodge of London and Westminster” opgericht. De universele verspreiding van de vrijmetselarij gebeurde snel via het leger, de handel, de koloniale administratie en de uitwijking. \u00a0Op het […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[177,182,18,181,183,17,180,178,179,175,176],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=459"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1202,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459\/revisions\/1202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}