{"id":561,"date":"2015-09-24T19:33:17","date_gmt":"2015-09-24T18:33:17","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=561"},"modified":"2015-09-24T19:33:17","modified_gmt":"2015-09-24T18:33:17","slug":"duitse-veldloges-tijdens-de-eerste-wereldoorlog-1914-1918-in-luik-1915-1918-brussel-1915-1918-en-antwerpen-1918","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=561","title":{"rendered":"Duitse veldloges tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) in Luik (1915-1918), Brussel (1915-1918) en Antwerpen (1918)"},"content":{"rendered":"

Terecht wordt steeds benadrukt dat de ma\u00e7onnieke activiteiten tijdens de Eerste Wereldoorlog door het Duitse Gouvernement-Generaal in Belgi\u00eb nooit verboden werden in tegenstelling tot de bezetting in de Tweede Wereldoorlog. \u00a0De Duitse bezetters deden het tegenovergestelde: ze maakten er zelf veldloges bij. \u00a0Die militaire “Feldlogen” stonden los van de reeds op 30\u00a0oktober 1909\u00a0opgerichte werkplaats “Hansa”, een product van de “Duitse kolonie” in Antwerpen en plechtig ge\u00efnstalleerd op 24\u00a0april 1910\u00a0onder de obedi\u00ebntie het Grootoosten van Belgi\u00eb (G.O.B.) (1). \u00a0Het was de eerste en enige Duitstalige Loge van het G.O.B. die op verzoek van Grootmeester-Nationaal Charles Magnette in 1919 van het tableau werd geschrapt. \u00a0Charles Magnette was van 1914 tot 1921 en van 1925 -tot 1927 Grootmeester van het G.O.B. \u00a0Al voor het uitbreken van de oorlog speelde hij een belangrijke pacificerende rol en tijdens de oorlog veroordeelde hij de gruwelijkheden van de vijand en de deportatie van landgenoten (2).<\/p>\n

De anti-vrijmetselarij als bron<\/strong><\/p>\n

De “verradersgeschriften” van de 18de<\/sup> eeuw vormen een bron van kennis voor de\u00a0ritualen van de vrijmetselarij, zoals de anti-ma\u00e7onnieke Duitse literatuur uit de jaren dertig van de twintigste eeuw ons gegevens leveren over de veldloges in Belgi\u00eb, omdat de originele logearchieven niet bewaard bleven. \u00a0De Duitse propaganda zag het verlies van W.O.\u00a0I\u00a0als landverraad, een dolkstoot in de rug. \u00a0Dit zorgde voor een hetze tegen vrijmetselaars en natuurlijk ook de joden. \u00a0Het ontstaan en evolutie van de judeo-ma\u00e7onnieke samenzweringstheorie\u00ebn werd al voldoende beschreven (3).<\/p>\n

Twee van dergelijke nazi-geschriften namen we onder de loep om meer te weten te komen over de militaire loges in Belgi\u00eb. \u00a0Het eerste is het werk van Gregor Schwartz-Bostunitsch, Die Freimaurerei. Ihr Ursprung, ihre Geheimnisse, ihr Wirken uitgegeven in Weimar in 1929, vijfde en gewijzigde druk 1938 en volgende (4). \u00a0Gregor Schwartz-Bostunitsch (1883-+onbekend) was van geboorte een Duits-Oekra\u00efner die zich bezighield met het thema “J\u00fcdisch-Bolschewistische Weltverschw\u00f6rung” en die in 1944 SS-Standartenf\u00fchrer werd.<\/p>\n

Een tweede auteur, die grondiger op het onderwerp ingaat, is Friedrich Hasselbacher, Volksverrat der Feldlogen im Weltkriege (Berlijn 1935, herdrukt en herzien tot in 1941) (5).<\/p>\n

Deze virulente antivrijmetselaar was daarmee niet aan zijn proefstuk toe. \u00a0Al in 1934 verscheen zijn “Entlarvte Freimaurerei” dat uiteindelijk vier delen zou omvatten.<\/p>\n

De veldloge “Zum Eisernen Kreuz” in Luik (1915-1918)<\/strong><\/p>\n

Op 7 augustus 1914 viel generaal Otto von Emmerich (1848-1915) Luik binnen.<\/p>\n

Al vrij vlug zijn er contacten ontstaan tussen Duitse en Belgische vrijmetselaars. \u00a0Dit blijkt uit een “Feldpostkarte”, geschreven op 30 augustus 1914 en verzonden naar de Loge “Eleusis zur Verschwiegenheit”, Hofgarten, Bayreuth (Bayern). \u00a0Een afbeelding van deze postkaart bij Gregor Schwarz-Bostunitsch, a.w. p. 209, afb.38. \u00a0Ze is gezamenlijk geschreven door Duitse- en Belgische ma\u00e7ons. Het gedeelte van de vijf Belgische ma\u00e7ons is in het Frans geschreven.<\/p>\n

Op basis van dit feit werd verondersteld dat de veldloge in Luik reeds werd opgericht in 1914. \u00a0Dat is onjuist. Het initiatief daartoe werd pas genomen op nieuwjaarsdag 1 januari 1915. \u00a0Tien broeders\u00a0besloten daartoe en kozen Hauptmann Karl Fischer tot eerste “Meister vom Stuhl” of Achtbare Meester. \u00a0Velen van hen behoorden tot het Landsturmbataillon “Bayreuth”. \u00a0Men vergaderde in het restaurant “Le Petit Trianon” (Boulevard de la Sauveni\u00e8re 12 ). \u00a0Op 24 januari 1915 sloten zich nog 20 broeders\u00a0aan. Het “ontsteken van de Lichten” vond plaats op 14 maart 1915. \u00a0Men ontving een patent van de Grootloge “Zur Sonne” Bayreuth (Beieren). \u00a0In januari 1918 vierde men het driejarig bestaan. \u00a0Op 21 juli 1918 was er nog een zitting. \u00a0De militairen waren in hun “Feldgrau” aanwezig. \u00a0Uiteindelijk telde die loge 51 broeders\u00a0(ook enkele Duitse officieren uit Namen) en \u00e9\u00e9n broeder\u00a0van het G.O.B., toen de enige obedi\u00ebntie in ons land. \u00a0De voor de Duitsers fatale datum van 11 november 1918 nadert.<\/p>\n

De “Lichten werden gedoofd” op 20 oktober 1918. \u00a0In november werden door Broeder Weing\u00e4rtner, de plaatsvervangende Achtbare Meester, alle regalia in veiligheid gebracht en overgedragen aan de Grootloge “Zur Sonne” in Bayreuth. \u00a0Een afbeelding van de moker van de Achtbare Meester\u00a0vindt men bij Gregor Schwarz-Bostunitsch, a.w. p.208, afb. 37.<\/p>\n

De veldloge “Stern von Brabant” in Brussel (1916-1918)<\/strong><\/p>\n

Deze “Feldloge” was actief van 1916\u00a0tot\u00a01918 en behoorde tot de Grootloge van Pruisen “Zur Freundschaft”. \u00a0Ze werd opgericht op 26 maart 1916 en sloot de deuren op 16 oktober 1918.<\/p>\n

Aanvankelijk telde ze een twintigtal leden. \u00a0Ze hielden hun samenkomsten in de “Taverne de la R\u00e9gence” op de hoek van de Regentschapsstraat en het Koningsplein. \u00a0Tussen december 1917 en einde juni 1918 telde men 143 broeders:\u00a082 meesters, 19 gezellen, 21 leerlingen, 6 ereleden, 12 regelmatige broeders-bezoekers uit Belgi\u00eb en 3 dienende broeders.<\/p>\n

Een werkplaats die “in slaap gesteld wordt”,\u00a0kan te allen tijde heropgericht worden. \u00a0Dat gebeurde met de \u201cStern von Brabant\u201d in Berlijn op 8 september 1923 als Johannesloge maar verdween voorgoed op 15 juli 1935 (Roger G., 1996, p. 92).<\/p>\n

De veldloge “Graf an der Schelde” in Antwerpen (1918)<\/strong><\/p>\n

Deze “Feldloge”\u00a0werd pas opgericht op 21 juli 1918 en was in het licht van de gebeurtenissen maar een kort leven beschoren. \u00a0Ook deze loge werkte onder auspici\u00ebn van de Grootloge van Pruisen, genoemd “Zur Freundschaft”. \u00a0De Achtbare Meester was H. Fischer, “Oberkommissar bei der Zivilverwaltung” in Antwerpen. \u00a0Ze vergaderden in het “Offiziersheim” in “Grand H\u00f4tel Weber” gelegen op de hoek van de Frankrijklei en de De Keyserlei (6). \u00a0Ze kwamen iedere zaterdagavond (7) samen om 20.30 u.<\/p>\n

De regalia gingen verloren (8).<\/p>\n

Besluit<\/strong><\/p>\n

Belgi\u00eb werd op 4 augustus 1914 brutaal overvallen. \u00a0De bezetting zou duren tot de wapenstilstand op 11 november 1918. \u00a0Door het Duitse leger werden alleen al in augustus-september 1914 in Belgi\u00eb 5500 mensen omgebracht (9). \u00a0Men hoefde terecht niet op veel sympathie te rekenen voor deze “Duitse gruwelen” en dat zou zich ook na de oorlog laten voelen. \u00a0Volgens de volkstelling van 1910 woonden er in de Stad Antwerpen 8.346 mensen met de Duitse nationaliteit. \u00a0Antwerpen telde 50 Duitse verenigingen die gegroepeerd waren in de “Zentral-Ausschus der Deutsche Vereine”. \u00a0Het waren ingeburgerde Duitsers met een belangrijk aandeel in de economie. \u00a0De voorzitter van die koepelorganisatie was Albert von Barry, vertegenwoordiger van de rederij Norddeutsche Lloyd en lid van de Duitse loge “Hansa” (G.O.B.) in Antwerpen. \u00a0Hij moest na de oorlog weer noodgedwongen verhuizen naar Duitsland. \u00a0Dus ook complete ontwrichting van het maatschappelijk leven met alle gevolgen van dien voor de economische en financi\u00eble wereld van de havenstad Antwerpen.<\/p>\n

In het Franse leger van 1914-1918 bestonden er geen veldloges, in tegenstelling tot de legers van Napoleon. \u00a0In het Duitse leger werd dat gestructureerd door het offici\u00eble besluit tot oprichting van “Feldlogen” dat op 29 mei 1915 werd genomen tijdens de 40ste<\/sup>\u00a0“Groszlogentag” van de “Deutschen Groszlogenbund” te Berlijn. \u00a0In Luik heeft men niet gewacht op dit besluit. \u00a0De “Feldlogen” golden slechts voor de duur van de oorlog. \u00a0Er werden ook nieuwe broeders\u00a0rechtmatig ingewijd die na de oorlog probleemloos konden aansluiten bij een werkplaats in het moederland.<\/p>\n

Broeders?… maar eerst en vooral alles voor het vaderland. \u00a0Jos\u00e9 Gotovitch heeft nauwkeurig uitgelegd dat er in een oorlog weinig plaats is voor broederlijkheid wanneer het landsbelang in het geding is (10).<\/p>\n

Er bestaat een brief, op 11 januari 1915 verzonden vanuit Luik, door Hauptmann en Kompagnief\u00fchrer Adolf Hessel uit N\u00fcrenberg en gericht aan Grootmeester Alexander Schilling over een proces voor het Krijgsgerecht van een Belgische broeder. \u00a0Die was aan de grens van het neutrale Nederland opgepakt met brieven op zak die bestemd waren voor naar Nederland gevluchte vrijmetselaars (Gregor Schwarz-Bostunitsch, a.w. p. 225-226).<\/p>\n

Het spreekt voor zichzelf dat door de nazi-auteur die broederlijke tussenkomst werd afgekeurd.<\/p>\n

In een oorlog is er geen plaats voor menslievendheid. \u00a0Niet bij de overwinnaars noch bij de verliezers.<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

    \n
  1. Roger G., De Duitse ma\u00e7onnieke aanwezigheid in Belgi\u00eb. In: Jaarboek Studiekring Trigonum Coronatum, 4, 1996, p. 67-100, voor de loge Hansa vooral p. 71-88. K. Thys, Hiram aan de Schelde. \u00a0250 jaar vrijmetselarij te Antwerpen. \u00a0Antwerpen-Rotterdam, 2006, p. 124.<\/li>\n
  2. Zie voor de belangrijke rol van Charles Magnette (1863-1937) o.m. Roger G., De Belgische vrijmetselarij tijdens de eerste wereldoorlog. \u00a0In: Jaarboek Studiekring Trigonum Coronatum, 10, 2002, p. 133-156. \u00a0Ana\u00efs Maes, De Belgische Vrijmetselarij tijdens W.O.I. Gekneld tussen kosmopolitisme en nationalisme? Uitgave Fonds Marcel Hofmans, 2013, p. 11-26.<\/li>\n
  3. Jimmy Koppen, Passer en Davidster. \u00a0De strijd van de Duitse bezetter en de collaboratie tegen de vermeende samenzwering van vrijmetselaars en joden in Belgi\u00eb (1940-1944), VUBPress, 2000, p. 21-28.<\/li>\n
  4. Gregor Schwarz-Bostunitsch, Die Freimaurerei. Ihr Ursprung, ihre Geheimnisse, ihr Wirken, Einmalige Ausgabe, Deutsche Hausb\u00fccherei, Band 556, Hamburg, zonder datum, p. 223-227. Deze editie werd door ons geraadpleegd. Het werk verscheen oorspronkelijk bij uitgever Alexander Duncker in Weimar, 1928. De eerste herziene druk verscheen in Weimar,1938. Van de tweede druk uit 1929 verscheen in 2000 door de bonafide uitgeverij Archiv-Edition (Vi\u00f6l-Nordfriesland) een facsimile-uitgave, 307 pp. + ill. voor \u201cForschungschzwecke\u201d dwz. studiedoeleinden.<\/li>\n
  5. Friedrich Hasselbacher, Hoch-und Landesverrat der Feldlogen im Weltkriege. Hrsg. vom Institut zur Erforschung der Freimaurerei, Berlin, Nordland Verlag, 1935, 78 pp. \u00a0In 1939 al 248 pp. En in 1941 telde de door ons geraadpleegde en laatste versie al 292 pp. \u00a0Voor ons doeleinde zie p. 43-63. De meest geraadpleegde versie is de 6de<\/sup>, opnieuw bewerkte editie uit 1939 omdat die in 1995 als facsimile-uitgave werd herdrukt door Archiv-Edition onder de titel \u201cLandesverrat der Feldlogen im Kriege\u201d.<\/li>\n
  6. Toenmalige Keyserlei 45. Het was een zeer imposant hotel gebouwd door de eigenaar Nicolas Weber in 1901. Aangezien daar ook de Duitse Kommandatur gevestigd was verdween vanaf 1919 de naam Weber uit de betiteling en heette voortaan \u201cGrand H\u00f4tel\u201d. \u00a0Het werd op 31\u00a0december\u00a01970 afgebroken. Te vinden op http:\/\/zoeken.felixarchief.be<\/a><\/li>\n
  7. “Am Sonnabend” is zaterdag en niet zondag zoals door R.G. werd verondersteld.<\/li>\n
  8. Die Bauh\u00fctte: Zeitschrift f\u00fcr Deutsche Freimaurerei. jg.62, nr.22, Frankfurt am Main, 31 mei 1919, p. 183.<\/li>\n
  9. Sophie De Schaepdrijver, De Groote oorlog. Het Koninkrijk Belgi\u00eb tijdens de Eerste Wereldoorlog. Antwerpen-Amsterdam,2013, p. 98 en voeg daarbij de 4000 gesneuvelde en gewonde Belgische soldaten alleen al bij de inval van de Duitsers (a.w. p. 101). De voortzetting van de oorlog in de loopgraven zou dat getal natuurlijk nog schrikbarend laten oplopen. Gedurende de hele oorlog sneuvelden er in Belgi\u00eb officieel 13.716 Belgische militairen. Dit cijfer werd bijgewerkt en liep op tot minstens 36.000. Men vindt ook het cijfer 41.000 en zelfs 45.000 (prof. Luc De Vos).<\/li>\n
  10. Jos\u00e9 Gotovitch, Franc-ma\u00e7onnerie, guerre et paix. Publications de l\u2019 Ecole fran\u00e7aise de Rome. Les internationales et le probl\u00e8me de la guerre au XXe si\u00e8cle. Actes du colloque de Rome (22-24 novembre 1984), 1987, pp. 75-105 en pp. 86-91 over 1914-1918: Fr\u00e8res?… mais avant tout la Patrie.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Terecht wordt steeds benadrukt dat de ma\u00e7onnieke activiteiten tijdens de Eerste Wereldoorlog door het Duitse Gouvernement-Generaal in Belgi\u00eb nooit verboden werden in tegenstelling tot de bezetting in de Tweede Wereldoorlog. \u00a0De Duitse bezetters deden het tegenovergestelde: ze maakten er zelf veldloges bij. \u00a0Die militaire “Feldlogen” stonden los van de reeds op 30\u00a0oktober 1909\u00a0opgerichte werkplaats “Hansa”, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[233,234,236,227,235,239,209,232,238,230,231,237],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=561"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":568,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561\/revisions\/568"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}