Over de lotgevallen van Guido de Bandella werd een mooi portret geschetst door Eduard Trips in zijn bijdrage over de Portugese bannelingen die in 1829 in Brugge en Oostende arriveerden (1).<\/p>\n
Zij hadden zich gekeerd tegen koning don Miguel (1802-1866), een conservatief en reactionair vorst die Portugal regeerde van 1828 tot 1834. \u00a0Hij trok de liberale grondwet in en herstelde het absolutisme. \u00a0Een burgeroorlog leidde tot zijn afzetting. \u00a0Het was de Franse burgerkoning Louis-Philippe die na de Julirevolutie van 1830 de strijd aanbond met het regime van don Miguel. \u00a0Er vertrokken zowaar ook twee contingenten vrijwilligers vanuit Belgi\u00eb, een soort vreemdelingenlegioen (2). \u00a0Maria II, die al eerder gesteund werd door de latere ballingen werd koningin van 1834-1853. \u00a0In 1834 werd de Hertog van Pamela (1781-1850) premier. \u00a0Hij was de leider geweest van de Portugese liberalen die in ballingschap verbleef in het Verenigd Koninkrijk (UK) waar hij de latere koningin donna Maria ontmoette. \u00a0De meeste bannelingen waren gevlucht naar Plymouth (Devon); Donna Maria, die ze op de troon wilden, verbleef in Londen.<\/p>\n
Tijdens de opstand tegen koning Miguel was ruiterijkapitein Guido de Baldella (\u00b0 Borgia, Spanje, 23 april 1796) in Lissabon. \u00a0Hij werd gewond, door de koningsgezinde troepen gevangen genomen, ter dood veroordeeld maar uiteindelijk levenslang verbannen (3). \u00a0Hij kwam terecht in het opvangcentrum voor Portugese bannelingen in Plymouth. Aldaar werd hij op 2\u00a0december 1828 in de St.Jansloge nr.98 van de United Grand Lodge ingewijd als leerling-vrijmetselaar. \u00a0Op 5 mei 1829 kwam hij samen met anderen aan in de haven van Oostende. \u00a0Hij bleef in Oostende maar nam wel contact op met de Brugse Portugese kolonie. \u00a0Het was Constantin Rodenbach (1791-1846) die in 1830, gesteund door het Brugse gemeentebestuur, de Brugse burgerwacht zou versterken met een contingent Portugese bannelingen. \u00a0Bij het uitbreken van de Belgische opstand tegen koning Willem I zou die versterking goed van pas komen. \u00a0Op 27\u00a0september 1830 verliet het Hollands garnizoen Brugge. \u00a0Guido de Baldella was voordien al afgereisd naar Brussel om daar zijn paspoort voor Frankrijk af te halen. \u00a0In Brussel meldde hij zich als vrijwilliger bij de opstandige patriotten en vanaf 21\u00a0september 1830 nam hij deel aan de krijgsverrichtingen tegen de Hollanders. \u00a0Daarbij wist hij zich te onderscheiden (4). \u00a0Door het nieuw bewind werd hij daarvoor beloond en werd met ingang van 5 mei 1832 (5) plaatscommandant van Hasselt wat hij zou blijven tot 1845. \u00a0Hij overleed op 13 juni 1873 in Kermt (oude spelling Kermpt), toen nog een straatdorp van Hasselt met zeshonderd inwoners. \u00a0We treffen de overlijdensdatum aan op het doodsprentje dat door E. Trips werd afgedrukt (6). \u00a0Hij bleef kennelijk ook ongehuwd.<\/p>\n
Adellijke status ?<\/strong><\/p>\n Op het doodsprentje wordt hij vermeldt als Guido De Baldella. \u00a0Zo hij al mocht afstammen van een buitenlandse adellijke familie heeft er geen adelerkenning plaatsgevonden. \u00a0Het valt te betwijfelen of hij daarvan zou hebben afgezien indien er ook maar een schijn van kans had bestaan om de juiste stamboom en bewijsvoering aan te dragen. \u00a0Hij is daarenboven pas laat genaturaliseerd tot Belg. \u00a0De Kamer van Volksvertegenwoordigers aanvaardde zijn naturalisatie op 1 maart 1845 (7). \u00a0Als geboortejaar geeft men 1796 in plaats van 1790. De naturalisatiecommissie had zijn werk grondig gedaan: hij ging er binnen als Guido de Baldella en kwam er buiten als Guido De Baldella (8). \u00a0Voor de rest verliep het probleemloos. Hij was immers na 1 augustus 1831 (wet van 27 september\u00a01835) niet in militaire dienst geweest bij een land dat in oorlog was met Belgi\u00eb. \u00a0Het ging natuurlijk niet om de punten en komma\u2019s. \u00a0De naturalisatiecommissie was onkundig van zijn vroegere aspiraties omdat hij dat verstandig achterwege liet. \u00a0We zagen reeds dat hij in Engeland op 2\u00a0december 1828 vrijmetselaar werd. \u00a0Op 11\u00a0februari 1829 vond de meesterverheffing plaats. \u00a0Daarna werd er een meesterdiploma afgeleverd, dat opgesteld was in het Latijn en in het Engels en waarop hij vermeld staat als Comte Guido Baldella Rospigliosi (9). \u00a0Zo\u2019n diploma, in vier gevouwen, kan men ook gebruiken als ma\u00e7onniek paspoort. \u00a0Dat heeft hij waarschijnlijk laten zien aan J.B. Lauwers-Ocket, de waterschout van Oostende (10) die hem bij aankomst in Oostende op 5 mei 1829 een verzekeringskaart uitreikte op naam van “Comte Guido Baldella Rospigliosi, capitaine de cavalerie” (11). \u00a0Jean-Baptiste Lauwers (\u00b0 1792) zal daar niet van opgekeken hebben, hij had immers een familielid , de grondeigenaar Leopold Ocket (Oostende 11.8.1791 – Oostende 4.7.1868) die lid was van de Oostendse loge “Les Trois Niveaux” (12). \u00a0J.B. Lauwers was gehuwd met Caroline Ocket (1795-1815) die heel jong stierf. \u00a0Uit respect voegde hij haar familienaam toe aan de zijne. \u00a0In zijn handtekening liet hij het volledig samensmelten. Maar het was ook een toevoeging waarmee men toegang kreeg tot machtige kringen. \u00a0De familie Ocket behoorde tot de rijkste families van Oostende. Het kiessysteem was gebaseerd op bezit (het cijnskiesrecht) en iedereen was familie van elkaar. Door die familiale huwelijkspolitiek kon een beperkte groep de verkiezingsuitslag bepalen en bepaalden zij uiteindelijk wie er burgemeester werd (13). \u00a0J.B. Lauwers had daar nooit kunnen introuwen ware het niet dat zijn vader Pieter Lauwers burgemeester van Torhout was. \u00a0Baldella kon zich nu zowel identificeren met zijn ma\u00e7onniek diploma als met de verzekeringskaart en een zelfverzonnen graaf was geboren.<\/p>\n De naam Baldella en Baldelli kwam in de 18de<\/sup> eeuw veel voor in het groothertogdom Toscane, maar ook die van de adellijke familie Rospigliosi. \u00a0Deze laatste leverde pausen en kardinalen en dus staat het chique om die er bij je eigen naam aan toe te voegen. \u00a0Het hoofdkwartier van de Portugese ballingen bevond zich in Brugge en op 22 september\u00a01829 ondertekenden vijftien van hen een moraliteitsattest waarin ze op erewoord verklaarden dat “Monsieur de Baldella” een achtenswaardig man was. \u00a0E\u00e9n van de ondertekenaars, die door E. Trips genoemd wordt, is kolonel Joseph Vasques Alvares da Cunha. \u00a0Die willen we even verder situeren en daaruit zal vlug blijken dat hij zeer goed geplaatst was om de “Comte Baldella” tot de juiste proporties te herleiden. \u00a0Joseph (Jos\u00e9) Maria Vasques Alvares da Cunha, vierde graaf van Cunha werd op 23\u00a0december 1793 geboren in Lissabon en overleed 16\u00a0maart 1867. \u00a0Hij huwde op 16\u00a0januari 1814 met Maria Gertrudes Quintela, dochter van de baron van Quintela. \u00a0Ze kregen \u00e9\u00e9n dochter. \u00a0Zijn vrouw overleed op 8\u00a0september 1824. Hij trad voor de tweede maal in het huwelijk op 4 mei 1829 in Brugge met Joana Luisa Bush (14), dochter van Thomas Bush en Joana Luisa Uhrite. Hun zoon Guterre-Napoleon zou de 5de<\/sup> en laatste graaf van Cunha worden (15). Zijn bruid Joana (Jane) Bush (geb. Plymouth, 1810) had hij als Portugees balling leren kennen tijdens zijn verblijf in Plymouth. De graaf Da Cunha en Pair van Portugal en zijn vrouw woonden in Brugge in de Hoogstraat B 2 nr. 21. Hij trachtte dus zijn levensstijl te behouden. \u00a0In tegenstelling tot Guido de Baldella e.a. was hij niet ingewijd in de vrijmetselarij in Plymouth, maar behoorde hij al eerder tot een Portugese werkplaats van de “Rito Antigo e Primitivo Memphis Misra\u00efm” (16). Hij was vrijmetselaar maar dat belette niet dat hij ook Ridder in de Orde van St.-Jan van Jeruzalem was. \u00a0In die tijd ging dat nog goed samen. \u00a0Net als sommige andere Portugese bannelingen die vrijmetselaar waren (ze waren met twaalf) ging hij als broeder-bezoeker naar de Brugse loge “La R\u00e9union des Amis du Nord” (17) aan de Steenhouwersdijk. \u00a0Op voorstel van penningmeester Charles Doudan besloot men om een geldinzameling te houden om de Portugezen te steunen. \u00a0In 1826 had men al eens hetzelfde gedaan ten gunste van de Griekse onafhankelijkheidsstrijd (de Filhelleense beweging). \u00a0Op de omzendbrief kwamen veel positieve reacties van andere loges uit Noord en Zuid die in juni-augustus 1830 bedragen overmaakten (18). Naast La R\u00e9union des Amis du Nord\u00a0zelf waren dat nog 19 andere werkplaatsen, o.m. de loge “L\u2019Union” uit Groningen ! \u00a0In 1829 was ex-achtbare meester Charles Doudan sr. opgevolgd door Joseph-Jean Godfroid, ontvanger van het “Buytengewoon Zegel” (kantoor Oudenburg = Oude Burg, Brugge). \u00a0Godfroid zou de laatste achtbare meester zijn. \u00a0De Belgische revolutie werd slecht verteerd en in februari 1831 vond de vereffening plaats van deze loge door Charles Doudan (1773-1857), sinds 1819 eigenaar van het gebouw aan de Steenhouwersdijk 13 (nu 3). \u00a0Constantin Rodenbach (19) had begin 1827 al ontslag genomen om zich volledig te concentreren op de omwenteling die hij wilde bewerkstelligen. \u00a0Hij had de werkplaats \u201cgedekt\u201d (couvrir le temple).<\/p>\n Besluit<\/strong><\/p>\n Guido de Baldella usurpeerde weliswaar de adellijke titel van Comte maar heeft daar nooit zwaar misbruik van gemaakt in de profane wereld en zeker niet toen hij ge\u00efntegreerd werd in het Belgisch leger. \u00a0Het onrechtmatig voeren van een blazoen of een titel is uiteraard ongeoorloofd. \u00a0Zich een adellijke status aanmeten is \u00e9\u00e9n zaak maar er ook nog eens een “kasteeleconomie” op kunnen nahouden is een andere (20). \u00a0Ook in de ma\u00e7onnerie heeft hij zich niet op het pad begeven van het occulte zoals Allessandro Cagliostro, ook genoemd Allessandro, graaf van Cagliostro, gewoon geboren als Giuseppe Balsamo (Palermo 1743-1795). \u00a0Deze Italiaanse avonturier en charlatan werd in Londen ingewijd in de vrijmetselarij en eind 1777 vertrok hij naar Brussel waar hij een eigen loge oprichtte volgens een eigen ritus. \u00a0Uiteindelijk werd hij in Rome veroordeelt voor ketterij, magie en vrijmetselarij (21). \u00a0Guido de Baldella verwierf het staatsburgerschap. \u00a0Hij was ongetwijfeld al mentaal Belg na een normaal identiteitsproces. \u00a0Het buitenlander zijn in het Belgi\u00eb van de 19de<\/sup> eeuw leverde nauwelijks nadelen op zolang men maar niet subversief was (22). \u00a0De Belgische nationaliteit was tenslotte vereist om over politieke rechten te beschikken. \u00a0Politieke rechten die tot diep in de 19de<\/sup> eeuw ook nog ondergeschikt waren aan het bezit van een zeker vermogen (censuskiesrecht) (23). \u00a0Hij had dus geen redenen om als inwijkeling het lidmaatschap van de Belgische natie acuut na te streven. \u00a0Voormalige Franse officieren (er was een te kort aan beroepsofficieren) maar ook gevluchte Poolse opstandelingen (1831-1832), oplichters en avonturiers, iedereen was welkom in het Belgisch leger sinds het land zich op 4 okt. 1830 onafhankelijk had verklaard van de Noordelijke Nederlanden. \u00a0Deze smeltkroes wordt beschreven door prof. L. De Vos (23). \u00a0Wanneer een land over een krijgsmacht beschikt bestaat het werkelijk. \u00a0De krijgsmacht verzekerde het voortbestaan van de natie (25). Guido de Baldella beantwoordt aan de echte definitie van de balling: een migrant die in het gastland het regime van het thuisland bestrijdt. \u00a0Maar ook in de behandeling van die vrijheidsstrijders valt een evolutie te herkennen dat voor diverse groepen en periodes werd onderzocht door prof. Idesbald Goddeeris (26). \u00a0De Portugese ballingen die in 1829 in Brugge waren beland kregen als wapenbroeders van het jonge Belgi\u00eb nog veel waardering. \u00a0Op 1 januari 1831 kregen ze van de Belgische regering een steun van 20.000 gulden (27). \u00a0Daardoor was ook Guido de Baldella salonf\u00e4hig geworden en kon hij integreren in het Belgisch leger en plaatscommandant worden in Hasselt.<\/p>\n WILLY DEZUTTER<\/p>\n 1 Eduard Trips, Portugese bannelingen in Brugge en Oostende (1829), in: Biekorf, 94, (1994), p. 133-141.<\/p>\n 2 J. Lorette, Les exp\u00e9ditions militaires belges au Portugal en 1832 et 1833. Brussel, 1951, p. 16-19.<\/p>\n 3 E. Trips, op.cit. p. 135.<\/p>\n 4 E. Trips, op.cit. p. 141.<\/p>\n 5 Annuaire de l\u2019\u00e9tat militaire de Belgique pour 1841. Brussel, 1841. Zijn collega in Brugge was Louis De Pachtere (sinds 26 december 1830). Beiden worden \u201cmajor de place\u201d genoemd.<\/p>\n 6 E. Trips, op.cit. p. 140. Als geboortedatum staat er 1790 i.p.v. 1796. Borgia (Spanje) is Borja in \u00a0Arag\u00f3n.<\/p>\n 7 Annales Parlementaires 1844-45, p. 1713.<\/p>\n 8 De waanzin van het Belgische onderscheid tussen kleine en grote d met een Kamer die voor het merendeel uit nobiljons bestond. Er is een verschil bij de spelling van achternamen tussen Nederland en Belgi\u00eb. Frans de Potter schreef daarover een interessant artikel: Schrijft Gij ook al uwen naam met een kleine d ?, in: Het Belfort, jg.6, 1891,p.132-138 (digitaal raadpleegbaar). Deze orthografie heeft veel te maken met \u201cune satisfaction d\u2019amour-propre ou de vanit\u00e9\u201d. Iedereen heeft het recht om zijn naam te schrijven zoals hij zelf wil !<\/p>\n 9 E. Trips, op.cit. p. 135. E. Trips las, ook op de andere documenten, verkeerdelijk Rospigliodi. Hij toonde ons dit document. Het was niet in het bezit van de auteur zelf. Over E. Trips zie: Willy Dezutter, Eduard Trips. VWS-Cahiers, 153,1992 en W.P. Dezutter, In memoriam Eduard Trips (1921-1997), in: Brugs Ommeland, 1998, 3,p. 174.<\/p>\n 10 J.B. Lauwers-Ocket, waterschout en commissaris van de havensectie. Almanach der Provincie West-Vlaenderen MDCCC.XXIX (1829), Te Brugge by J. Bogaert, p. 35. E. Trips schreef J.B. Lauwers Ocket maar zelf hield hij het op J.B. Lauwers-Ocket.<\/p>\n 11 E. Trips, op.cit. met afb. op p. 134. Die kaarten waren voorgedrukt in het Nederlands met de tekst \u201cAfgeleverd aan den Portugeeschen uitgewekenen\u201d. Men was dus voorbereid op de komst van een groot aantal ballingen.<\/p>\n 12 R.M. Vantomme, La Vie de la loge “Les Trois Niveaux” \u00e9tablie \u00e0 l\u2019 orient d\u2019Ostende depuis 1784. Deel I, z.j. (1983), p. 178.<\/p>\n 13 F.G.C. Beterams, The high society belgo-luxembourgeoise au d\u00e9but du gouvernement de Guillaume I roi des Pays-Bas (1814-1815), Wetteren, 1973, p. 476-477.<\/p>\n 14 Bij E. Trips op.cit. p. 138 Jane Buch i.p.v. Bush.<\/p>\n 15 Genealogia do 4\u00b0 conde da Cunha. www.geneall.net<\/a><\/p>\n