Op 19 januari 1888 vaardigde de gemeente Zeveneken (Oost-Vlaanderen) een reglement uit “tegen het vangen van kikvorschen”. \u00a0Artikel 1 bepaalde: “Het najagen, vangen of vernielen der kikvorschen, op welke manier ook is op het grondgebied van Seveneken verboden”. Dat verbod werd ingegeven door het feit dat de kikkers nuttige dieren zijn voor de landbouw omdat ze slakken, insecten, e.d. eten en daardoor de jonge graangewassen en andere veldvruchten beschermen. Daarenboven wilde men voorkomen dat de jacht op die kikkers schade zou toebrengen aan de gewassen door personen die bij die activiteit de jonge scheuten zouden vertrappelen (1).<\/p>\n
Andere gemeenten hadden die maatregel reeds eerder getroffen en nog anderen zouden volgen. Een landelijk verbod kwam er in 1890 waardoor dit ook gold voor West-Vlaanderen. \u00a0Het eerste Koninklijk Besluit verscheen in de “Moniteur” van 28 januari 1890 en kreeg een aangepaste versie op 17 november 1890. \u00a0Het artikel 1\u00a0luidt: “Het is in gansch het land van den 1 Februari tot den 30 April, verboden kikvorschen te vangen of te vernielen”. \u00a0In de provincies Luik, Limburg en Luxemburg kwamen daar de maanden oktober, november, december en januari bij. \u00a0Gedurende die spertijd was het eveneens verboden om “kikvorschen” te vervoeren, te koop te stellen, te verkopen en kopen in zijn geheel of in delen. \u00a0De minister van landbouw, nijverheid en openbare werken werd gelast met de uitvoering van dit besluit.<\/p>\n
Laat het meteen duidelijk zijn dat het de wetgever niet te doen was om de bescherming van de kikker maar wel om de bescherming van de eigenaars van landbouwgronden. \u00a0De gewassen werden beschermd, niet de kikker. \u00a0Veel wetgeving tegen het stropen bijvoorbeeld kwam zo tot stand omdat rijke eigenaars niet graag wilden dat hun landerijen en bossen werden betreden door arme mensen die iets wilden bijverdienen. \u00a0Het tastte ook hun eigen jachtareaal aan. \u00a0In Brugge bestond er sinds 1870 een “Soci\u00e9t\u00e9 de chasse pour la r\u00e9pression du braconnage” waarvan vooral de adellijke grondeigenaars lid werden. \u00a0Pas in 1921 kwam het Algemeen Enkelvoudig Stemrecht tot stand en de evenredige vertegenwoordiging. \u00a0Tot die tijd was het openbaar leven beheerst geweest door notabelen en burgers met aanzien. \u00a0De eerste echte dierenbeschermingswet van ons land dateert pas van 1929 en de groene kikker werd bij wet beschermd in 1973.<\/p>\n
Sinds 1 september 2009 zijn bij besluit van de Vlaamse Regering alle inheemse amfibie\u00ebn beschermd. \u00a0De groene kikker (Rana esculenta) werd door de bekende zo\u00f6loog Carolus Linnaeus (1707-1778) in 1758 met die naam opgenomen in zijn “Systema naturae”\u201d omdat het (toen nog) de enige echt eetbare kikker was. \u00a0De kikvors, die we allemaal kennen als kikker, werd als kikkerbilletje een lekkernij. \u00a0Die delicatesse kennen we uit de Bourgogne (cuisses de grenouille) maar was bij ons ook inheems. \u00a0Er waren in Vlaanderen arme mensen die er een seizoensgebonden beroep van maakten kikvorsen te vangen om die als kikkerbillen te verkopen aan de rijken. \u00a0Zij werden puitenslagers genoemd (2). \u00a0Anders dan de naam doet vermoeden (3) werden de kikkers wellicht niet dood geknuppeld omdat dit afbreuk zou doen aan de versheid bij leverantie. \u00a0Vogels kan men enkel vangen op 1 april door zout op hun staart te leggen maar hoe dat bij ons bij de kikkers in zijn werk ging vonden we niet terug in eigentijdse bronnen.<\/p>\n
Hoe men kikvorsen vangt<\/strong><\/p>\n Volgens het “Huishoudelijk Woordenboek” (Leiden-Leeuwarden, 1770) ving men de kikkers met een “gemeenen Angel” d.w.z. een gewone vishaak. \u00a0Aan die haak werd aas geregen zoals een stukje vlees of een wormpje of “een stukje van rood of ander lapje, met bloed rood geverft (sic) zo zullen zij er schielijk op aazen, en men haalt ze met de hoek uit het water” (4). \u00a0Zoals bij het hengelen op vis zonder levend aas konden ze ook nog eens misleid worden door kunstaas dat kennelijk al in de 18de\u00a0<\/sup>eeuw werd gebruikt. \u00a0Het is maar de vraag of die methode bij ons gebruikt werd.<\/p>\n Het \u201cHuishoudelijk Woordenboek\u201d is de Nederlandse vertaling van de encyclopedie van de Franse landbouwkundige No\u00ebl Chomel (1633-1712) en heeft strikt genomen betrekking op Frankrijk. \u00a0Over het vangen van kikkers weet A.E. Brehm (5) te melden dat dit in Zuid-Europa gebeurde “met hengels, geschoten met pijlen of gevangen in netten”. \u00a0E\u00e9n ding weten we wel zeker: met de hand vangen is niet effici\u00ebnt en ook bij het knuppelen zullen ze wegspringen. \u00a0Thans komen alle kikkerbillen uit de kwekerij maar de slachtmethode (levend in twee snijden) is (terecht) zeer omstreden. \u00a0Dierenleed op de menukaart maar wel rechtstreeks ge\u00efmporteerd uit Azi\u00eb.<\/p>\n Willy Dezutter<\/p>\n 1 Karel Velle, Gemeentelijke politiereglementen als bron voor de volkscultuur. In: Volkskundige Kroniek. Driemaandelijks Mededelingenblad van de Federatie voor Volkskunde in Vlaanderen, jg. 9 (2001), 3, p. 106. \u00a0Die politiereglementen waren zeer belangrijk. \u00a0Zie bijv.: Lucien Van Acker in Biekorf 1999 en 2000.<\/p>\n 2 www.vlaamswoordenboek.be\/term\/puitenslager<\/a>\u00a0Zie ook www.puitenslagers.be<\/a>\u00a0voor het jaarlijks puitenslagersfeest in Beveren (Waasland). \u00a0Puit is de naam voor kikker, in West-Vlaanderen. puut. Vgl. lemma puit in WNT.<\/p>\n 3 Vgl. met hondenslager, iemand die de zwerfhonden uit de kerk moest weren door ze met stokken of zwepen te slaan (vandaar slager). \u00a0De straathonden werden ook doodgeslagen. \u00a0Over de hondenslagers werd zeer veel gepubliceerd (o.a. in Rond den Heerd en in Biekorf) zodat we dit onderwerp niet hernemen.<\/p>\n 4 Huishoudelijk Woordenboek vervattende veele middelen om zijn goed te vermeerderen, en zijn gezondheid te behouden. No\u00ebl Chomel, tweede druk, Te Leyden bij Joh. Le Mair en te Leeuwarden bij J.A. Chalmot, 1770, derde deel, p. 1508.<\/p>\n