{"id":740,"date":"2018-05-12T16:44:36","date_gmt":"2018-05-12T15:44:36","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=740"},"modified":"2026-02-19T15:58:35","modified_gmt":"2026-02-19T14:58:35","slug":"de-duitsch-vlaamse-arbeidsgemeenschap-devlag-in-brugge-1940-1944","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=740","title":{"rendered":"De Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVLAG) in Brugge (1940-1944)"},"content":{"rendered":"

De organisatie die tijdens WO II haar\u00a0intrek nam in boekhandel De Reyghere op de Markt te Brugge heette de DeVlag (uitspraak D\u00e9Vlag) of voluit de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (1).<\/p>\n

Even de geschiedenis opfrissen. \u00a0Op 28 mei 1940 capituleerde Belgi\u00eb. \u00a0Dezelfde dag om 8.00u \u2019s morgens stonden de Duitsers al op de Markt van Brugge. \u00a0De collaboratie kon nu ook uit het verborgene treden en haar ware gelaat tonen. \u00a0De DeVlag (Deutsch-Fl\u00e4mische Arbeitsgemeinschaft) was al in 1935-1936 ontstaan als een beweging die de uitwisseling trachtte te bevorderen tussen de Duitse en Vlaamse studenten. In de meidagen van 1940 was DeVlag even in verwarring maar vanaf juni herpakte men zich en onder leiding van Jef Van de Wiele (1903-1979), groeide DeVlag uit van een culturele tot een politieke organisatie volgens de principes van het nationaal-socialisme en vormde zij een belangrijk element in de politiek van de SS om Belgi\u00eb in zijn macht te krijgen (2). Daardoor kwam DeVlag in conflict met het Vlaams-Nationaal Verbond (VNV), tot dan toe de politieke uitdrukking van het Vlaams-Nationalisme. Die strijd zou de evolutie van de collaboratie in Vlaanderen in sterke mate be\u00efnvloeden (3).<\/p>\n

Het eerste slachtoffer van DeVlag was de Brugse uitgever-boekhandelaar Lucien De Reyghere (1898-1953) die in 1920 de boekhandel al verhuisd had van hoek Breidelstraat 2 naar het nu nog steeds vertrouwde adres Markt 12. \u00a0Lucien De Reyghere stond bekend als anglofiel en besefte het gevaar. \u00a0Hij was daarenboven lid van de Brugse loge La Flandre (G.O.B.). \u00a0Daar werd hij ingewijd in 1920 en in 1940 was hij er tweede secretaris. \u00a0Hij vluchtte in mei 1940, samen met zijn vrouw Yvonne Huybrechts (lid van de loge Aurore (DH) in Brugge sinds de stichting in 1930) en hun twee dochters, met de laatste nog beschikbare boot vanuit Calais naar Engeland. \u00a0Daar werkte hij gedurende de oorlog bij de BBC als vertaler Duits-Engels. \u00a0De winkel op de Markt werd ontruimd door de DeVlag en omgevormd tot een steunpunt. \u00a0Dat pand was natuurlijk zeer goed gelegen om als propaganda-uitstalraam te dienen. \u00a0Het was echter een andere Brugse uitgever-boekhandelaar die bij DeVlag een rol zal spelen en meteen een concurrent kon uitschakelen. \u00a0Dat was Hendrik Cayman (1894-1946) die eind 1940 op verzoek van Jef Van de Wiele was toegetreden en actief bleef tot eind 1942 (4). \u00a0Op 14 november 1940 werd hij inderdaad Celleider van de Cel Brugge van DeVlag. \u00a0De lokale zetel was gevestigd op het adres Albert I-plein 9a (nu \u2019t Zand). \u00a0Later vergaderde men nog in een geconfisqueerd caf\u00e9 in de Vlamingstraat en bij Cayman thuis in de boekhandel \u201cCultura\u201d (gesticht 1924) in de Niklaas Desparsstraat 13.<\/p>\n

Maar al snel zou er een nieuw vergaderlokaal in zicht komen. \u00a0Bij Duitse verordening van 20 augustus 1941 werd de vrijmetselarij in ons land verboden en de bezittingen verbeurd verklaard (5). De \u201cGeheime Feldpolizei\u201d (GFP) deed al \u00e9\u00e9n dag na de capitulatie van het Belgisch leger (28 mei 1940), op 29 mei 1940, een inval in de Brugse loge. \u00a0Het was de Volksmacht, een andere vereniging uit de collaboratie, met hoofzetel in Gent, die in februari 1942 een antima\u00e7onnieke tentoonstelling organiseerde in het logegebouw in de Beenhouwersstraat met als organisator de beruchte Joris Desbonnet (Gent 1914-Dadizele 1993). \u00a0Deze tentoonstelling liep van 7 februari\u00a0tot 22 februari\u00a0en telde 6.667 bezoekers.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Affiche van de anti-ma\u00e7onnieke tentoonstelling uit 1942 (verzameling vzw La Flandre, Brugge)<\/p><\/div>\n

De eerste week kwamen er 5.807 bezoekers waardoor de sensatielust meteen werd bevredigd. \u00a0Wel was het DeVlag die uiteindelijk daar haar intrek nam op 1 maart 1943. Daarover werd triomfantelijk bericht in het Brugsch Handelsblad dat overigens tijdens de oorlog bleef verschijnen en onder sekwester stond van de Duitsers (6). \u00a0De DeVlag kon op de volledige steun rekenen van het Brugsch Handelsblad door de figuur van Joe de Troetsel, een Antwerpenaar die in augustus 1941 werd aangesteld als hoofdredacteur (7). \u00a0Joe de Troetsel (1911-1994) kwam als oorlogsvluchteling vanuit Antwerpen terecht in Brugge waar hij een afdeling van de Volksverwering stichtte, een anti-joodse organisatie van extreemrechtse signatuur. Begin 1942 trad hij in Brugge toe tot de DeVlag (8).<\/p>\n

\"Foto<\/a>

Het geconfisqueerde logegebouw Beenhouwersstraat 2, hoofdzetel van de DeVlag (1943-1944) (foto verzameling Willy Dezutter, Brugge)<\/p><\/div>\n

Aan het hoofd van de Brugse DeVlag kwam Viktor (Zeger) Andries (1901-1967) te staan, een leraar van het Brugs Conservatorium. \u00a0Deze naaste medewerker van Hendrik Cayman was in juni 1942 zakelijk leider geworden van de Cel Brugge. \u00a0Elk kaderlid van DeVlag werd ook verplicht lid te worden van de Germaanse SS Vlaanderen. \u00a0Er werd ook een veiligheidskorps gehecht aan DeVlag dat deelnam aan razzia\u2019s zoals die op het kasteel “Drie Koningen” in Beernem van burgemeester Hubert van Outryve d\u2019Ydewalle (1909-1945, bezweken in Duitsland). \u00a0Die jacht op verzetsstrijders werd hen na de oorlog bij de berechting zwaar aangerekend met navenante zware straffen. \u00a0DeVlag-leider Zeger Andries was op 2 september 1944 met zijn familie gevlucht naar Duitsland maar keerde begin juni 1945 terug naar Brugge. \u00a0Hij werkte goed mee met het Krijgsauditoraat in de hoop het vege lijf te kunnen redden. \u00a0Op 24\u00a0januari\u00a01946 kreeg hij niettemin de doodstraf, een vonnis dat op 7\u00a0mei\u00a01946 werd bevestigd bij arrest van het Krijgshof in Gent. \u00a0Zijn echtgenote, ook een ijverige medewerkster van de DeVlag in Brugge, zou zich na haar vrijlating uit het interneringskamp van Sint-Kruis (Brugge), hardnekkig blijven inzetten voor de herziening van zijn proces. Via een genademaatregel van de Prins-Regent op 22\u00a0januari\u00a01948 werd de doodstraf omgezet in levenslange hechtenis. \u00a0Na 1950 kwam hij vrij (9).<\/p>\n

Brugge werd bevrijd op 12 september 1944 maar DeVlag had het gebouw al verlaten op 10\u00a0september\u00a01944. \u00a0In het gebouw was er grote schade maar de vrijmetselaarstempel was niet verwoest. \u00a0De vrijmetselaarsloge La Flandre (gesticht in 1881) kon er pas opnieuw vergaderen vanaf 17\u00a0februari 1945 (10). \u00a0De eerste tempelzitting ging door op 3 maart 1945. \u00a0Het hoofdkwartier van DeVlag was dus in de Beenhouwersstraat 2. \u00a0Op de borstwering van het logegebouw hing het DeVlag-schild en op de zijgevel stond in grote witte letters “Vlaamsch-Duitsche Arbeidsgemeenschap”. \u00a0In de publiciteitskast tegen de buitenmuur maakte men uitsluitend propaganda voor de SS-Man, het propagandablad van de Algemene-SS Vlaanderen. \u00a0Het kan verkeren. \u00a0De geconfisqueerde boekhandel De Reyghere was dus uitsluitend\u00a0 propagandakantoor maar niet het zenuwcentrum.<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

1 Voor de algemene geschiedenis van de DeVlag zie: Frank Seberechts, Geschiedenis van de DeVlag. Van cultuurbeweging tot politieke partij 1935-1945. Gent, 1991<\/p>\n

2 Jef Van de Wiele (1903-1979), hoofdredacteur van tijdschrift DeVlag. Hij leidde de DeVlag in de richting van de Waffen-SS. Hij werd SS-Obersturmf\u00fchrer. In 1945 ter dood veroordeeld, in 1946 omgezet in levenslang. Vrijgelaten in 1963, overleden in 1979.<\/p>\n

3 Bruno De Wever, Greep naar de macht. Vlaams-Nationalisme en Nieuwe Orde: het VNV. Gent\/Tielt, 1994 o.a. deel 2 hoofdstuk 8 Het VNV in de Belgische politiek (1936-mei 1940) en ook deel 3, hoofdstuk 5 Het VNV en de DeVlag. Een belangrijke nabeschouwing van B. De Wever: Van wierook tot gaslucht. De beeldvorming over de Vlaams-nationalistische collaboratie, in: Docendo discimus. Liber Amicorum Romain Van Eenoo, Gent, 1999, p. 607-614.<\/p>\n

4 Zie voor Cayman: Andries Van den Abeele, H. Cayman-Seynave en Cultura. Brugse uitgever en boekhandelaar 1928-1944, in: Biekorf, 2008, p. 218-229.<\/p>\n

5 Zie vooral: Jimmy Koppen, Passer en Davidster. De strijd van de Duitse bezetter en de collaboratie tegen de vermeende samenwerking van vrijmetselaars en joden in Belgi\u00eb (1940-1944), Brussel, 2000, p. 43-71.<\/p>\n

6 L. Schepens, Brugge Bezet. 1914\/1918 \u2013 1940\/1944. Lannoo, Tielt-Weesp, 1985, p. 192-195.<\/p>\n

7 Kurt Ravyts en Jos Rondas, Het Brugse 1940-1945. Deel 1 Collaboratie en Verzet, Kortrijk, 2000, p. 274.<\/p>\n

8 Lieven Saerens, Vreemdelingen in een wereldstad. Een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1940), Lannoo, Tielt, 2000, p. 508.<\/p>\n

9 K. Ravyts en J. Rondas, op.cit. p. 314-315. De auteurs baseerden zich op het strafdossier van Viktor (Zeger) Andries.<\/p>\n

10 Willy Dezutter, De ledenlijst van de loge La Flandre in Brugge uit 1940. Een sociologische benadering. In: Biekorf, 116 (2016), 2, p. 321 en J. Tyssens en D. Dendooven, (red.) De Heeren Broederkes van den Moortelbak. 250 jaar vrijmetselarij in West-Vlaanderen. ASP-uitgeverij, 2015, p. 30.<\/p>\n\n\n

Dit artikel verscheen in het tijdschrift Brugs Ommeland, 2018, 2, p. 60-63.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De organisatie die tijdens WO II haar\u00a0intrek nam in boekhandel De Reyghere op de Markt te Brugge heette de DeVlag (uitspraak D\u00e9Vlag) of voluit de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (1). Even de geschiedenis opfrissen. \u00a0Op 28 mei 1940 capituleerde Belgi\u00eb. \u00a0Dezelfde dag om 8.00u \u2019s morgens stonden de Duitsers al op de Markt van Brugge. \u00a0De collaboratie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[18,394,388,265,391,393,392,390,389,396,395],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=740"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1748,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions\/1748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}