Herman Uyttersprot was destijds de befaamde hoogleraar Duitse taal -en letterkunde aan de Rijksuniversiteit Gent (RUG). \u00a0Over hem handelt de kloeke biografie van Joris Dedeurwaerder, die een gedetailleerd beeld geeft van zijn leven en werk (1).<\/p>\n
Prof. Uyttersprot was een kenner van Kleist, Heine, Kafka, Rilke, Goethe en zoveel meer. \u00a0Doordat hij een nieuwe volgorde in “Der Prozess” van Franz Kafka (1883-1924) voorstelde, die niet overeenkwam met de oorspronkelijke uitgave van Max Brod, zette hij zich als literatuurhistoricus breed op de kaart. \u00a0Terecht wijdt zijn biograaf Joris Dedeurwaerder, een oud-thesisstudent,\u00a0 daar zo veel aandacht aan (p. 517-657). \u00a0De knap geschreven biografie leest als een detectiveroman. Dat kan er ook mee te maken hebben omdat we zelf zoveel bewondering hadden voor de lesgever Uyttersprot. \u00a0Er ging dan ook een schok door ons heen toen we in het boek de foto zagen van “Het laatste college van Herman Uyttersprot, in een auditorium op de Blandijnberg” (13 februari 1967). \u00a0We waren er bij, maar ook nog zeshonderd anderen. \u00a0Het was een plezier om zijn lessen bij te wonen omdat hij niet stokstijf vanachter een katheder zijn cursus voorlas maar als een echte stand up comedian heen en weer liep op het podium en laaiend enthousiast zijn kennis overbracht. \u00a0En dat anderhalf uur lang. \u00a0Ernstige leerstof op humorvolle wijze direct kunnen overbrengen op je jong studentenpubliek was slechts weinigen gegeven. \u00a0Mocht het tegendeel waar geweest zijn was er nooit een mei \u201968 gekomen (2). \u00a0Aan afstandelijke grote geleerden was er toen geen gebrek. \u00a0Helaas verliep dat laatste college, wegens gezondheidsproblemen, niet zoals gewenst. \u00a0Regelmatig moest hij even onderbreken wegens een lichte hoest. \u00a0Maar de zware en fatale hoestbui kon niet uitblijven. \u00a0Gedurende enkele minuten zat hij toen aan zijn tafel en hield de handen voor het gezicht. \u00a0In het overvolle auditorium was het muisstil, je kon een speld horen vallen. \u00a0Een indrukwekkende stilte, ook een moment van machteloosheid en ontroering. \u00a0Maar de feniks herrees uit zijn as en zette de les gewoon verder. \u00a0Dat hoorcollege ging trouwens niet over Duitse schrijvers maar over de Franse schrijver Marcel Proust. \u00a0Niemand kon na het eindigen van het college ook maar bevroeden dat dit de laatste keer zou zijn. \u00a0Herman Uyttersprot overleed op 12 november 1967 in het AZ van Gent.<\/p>\n
Een medisch dossier hoeft in een biografie niet uit de doeken gedaan te worden maar uit het boek kunnen we vernemen hoe familie en vrienden hem al vroeg op het hart drukten om te stoppen met roken. \u00a0Hij was een kettingroker. \u00a0Hoe zijn wij in de les van prof. Uyttersprot verzeild geraakt ? \u00a0Op 4 oktober 1966 begonnen wij aan de RUG aan de studie kunstgeschiedenis en oudheidkunde. \u00a0Het was de bedoeling om archeologie te studeren maar dat verliep via de richting geschiedenis (bij prof. S.J. De Laet) maar totaal onwetend kwamen wij terecht in het Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde of HIKO en we waren daar al een tijdje bezig voordat we doorkregen dat we werden misleid. \u00a0We zijn er dan maar gebleven en met grote onderscheiding als licentiaat afgestudeerd in 1970. \u00a0Wel op een gemengd archeologisch-kunsthistorisch onderwerp. \u00a0Onze promotor was prof. dr. J. Duverger (1899-1979) (3). \u00a0En ja, \u00a0het heeft ons niet gespeten. \u00a0In 1958-1959 kreeg prof. Uyttersprot er een leeropdracht bij. \u00a0Als opvolger van prof. Franz De Backer (1891-1961), hoogleraar Engelse taal -en letterkunde, doceerde hij voortaan voor honderden eerstejaars in de Faculteit Wijsbegeerte en Letteren de cursus “Inleiding tot de geschiedenis van de moderne letterkunden” (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 381). \u00a0Ook voor ons was dat een verplicht vak, net als “Inleiding tot de Nederlandse Letterkunde” bij Antonin Van Elslander (1921-1999), de “Inleiding tot de wijsbegeerte” bij Etienne Vermeersch (1934-2019) (die toen pas aantrad – ook een briljant lesgever) en “\u201cDe Inleiding tot de psychologie” bij William De Coster (1920-2001). \u00a0En die dappere proffen moesten al die studenten van de eerste democratische golf ook nog eens mondeling examineren! \u00a0Dit betekende voor hen het einde van het ongestoord vorsen. \u00a0Lesgeven en veel administratieve taken, zoals decaan worden, werden hun deel.<\/p>\n
Ook prof. Uyttersprot leed onder die toenemende druk (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 510). \u00a0Men wordt natuurlijk niet per direct hoogleraar aan een universiteit. \u00a0Zijn onderwijsloopbaan begon hij zelfs in een Waals atheneum maar op 10 oktober 1935 werd hij leraar Nederlands aan het Koninklijk Atheneum van Aalst. \u00a0J. Dedeurwaerder geeft een overzicht van zijn gewaardeerde collega\u2019s (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 55-56) en stipt daarbij ook de leraar Duits Jef Van de Wiele aan zonder er verder iets over te zeggen. \u00a0Nu is dat wel een naam die een belletje doet rinkelen. We zullen ook kort blijven bij het situeren van deze latere collaborateur. \u00a0Jef Van de Wiele (1903-1979) werd hoofdredacteur van het tijdschrift DeVlag. \u00a0Hij leidde tijdens W.O. II de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap of DeVlag in de richting van de Waffen SS. \u00a0Hij werd SS-Obersturmf\u00fchrer. \u00a0In 1945 ter dood veroordeeld, in 1946 omgezet in levenslang. \u00a0Vrijgelaten in 1966, overleden in 1979. Daar kan men niet achteloos aan voorbijgaan.<\/p>\n
Theo Macharis (1902-1945)<\/strong><\/p>\n Herman Uyttersprot was bevriend met zijn dorpsgenoot Theo Macharis. Over zijn tegenpool Jef Van de Wiele is al zeer veel geschreven maar wij staan liever even stil bij de verzetsman Macharis. Theodule Placide Antoon Macharis werd geboren op 13 december 1902 in Denderbelle en is omgekomen in Neustadt (Holstein) op 3 mei 1945. \u00a0Herman Uyttersprot werd eveneens geboren in Denderbelle en wel op 16 april 1909. \u00a0Theo Macharis behaalde op 30 juni 1928 zijn diploma van onderwijzer aan de rijksnormaalschool van Gent. \u00a0Hij werd onderwijzer aan de gemeentescholen van Sint-Gillis-Dendermonde, Kortrijk, Denderbelle, Hoboken en aan de rijksmiddelbare school van Pecq. \u00a0Op 24 oktober 1931 werd hij benoemd als leraar aan de rijksmiddelbare school van Brugge. \u00a0Op 23 september 1939 werd hij gemobiliseerd en bleef tot 26 augustus 1940 onder de wapens.<\/p>\n Tijdens de bezetting stichtte Theo Macharis de Brugse afdeling van het Onafhankelijkheidsfront (OF) dat uit twee afdelingen bestond: de Patriottische Milities en het Partizanenleger. \u00a0Uit getuigenissen uit 1948 blijkt dat in de woning van Uyttersprot in de Acaciastraat in Aalst op 20 augustus 1942 de afdeling Denderbelle van het Onafhankelijkheidsfront werd opgericht (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 95). \u00a0In 1944 werd Theo Macharis in het partizanenleger aangeduid als instructeur voor Limburg en daar werd hij door de Duitsers aangehouden en op transport gesteld naar het concentratiekamp Neuengamme. \u00a0Op 3 mei 1945 werden duizenden gevangenen van Neuengamme in schepen geladen, waaronder de Cap Arcona en achtergelaten in de baai van L\u00fcbeck. \u00a0Op die manier probeerden de nazi\u2019s het bestaan van het kamp te maskeren. \u00a0De geallieerden (Royal Air Force) zagen de schepen aan voor troepentransport en brachten ze tot zinken. \u00a0Zesduizend gevangenen kwamen om. \u00a0Zoals Theo Macharis kregen ze als plaats van overlijden Neustadt (Holstein) dat in de L\u00fcbeckerbocht ligt. \u00a0Daar staat ook een herdenkingsmonument (4).<\/p>\n Theo Macharis bleef ongehuwd. \u00a0Hij was in Brugge lid van de vrijmetselaarsloge La Flandre (G.O.B.), gesticht in 1881. \u00a0Op het rouwbord van zijn loge kreeg hij een speciale vermelding. \u00a0De laatste zitting van La Flandre v\u00f3\u00f3r de oorlog vond plaats op 10 maart 1940. \u00a0Op 1 maart 1943 nam de DeVlag haar intrek in het logegebouw en bleef daar tot 10 september 1944. \u00a0Op 12 september werd Brugge bevrijd. \u00a0Na de oorlog was vanaf 3 maart 1945 de tempel weer bruikbaar (5). \u00a0Herman Uyttersprot was geen gewapend weerstander maar men zou hem burgerlijk weerstander kunnen noemen. \u00a0Het is niet omdat men veel Duitse boeken leest dat men tijdens de oorlog pro-Duits hoeft te zijn.<\/p>\n De kwestie prof. Frank Bauer<\/strong><\/p>\n Frank Bauer had al een grote invloed op Herman Uyttersprot in het Gentse atheneum waar hij zijn leraar Nederlands was. \u00a0Als student in de Germaanse filologie aan de RUG kreeg hij hem als professor. \u00a0In 1930 was hij promotor bij zijn doctoraat over Heinrich Heine. \u00a0Bauer, de oud-seminarist was een uitgesproken katholiek (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 38). \u00a0Prof. Bauer was zijn leermeester voor wie hij grote bewondering had. \u00a0Om hoogleraar aan een universiteit te worden moet je volgens de wet van 21 mei 1929 de titel van \u201cgeaggregeerde voor het hoger onderwijs\u201d hebben behaald. \u00a0Eind 1944, na de bevrijding, dient hij als aggregatiedissertatie zijn studie over Heinrich von Kleist in. \u00a0De verslaggevers zijn de professoren F. Bauer, F. De Backer en R. Foncke. \u00a0Bauer dringt zelfs aan om het werk te laten publiceren in de “Recueil”; die beslissing valt op 10 november 1945 (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 109). \u00a0Eindelijk vindt de deliberatie over de dissertatie plaats op 27 november 1947 en dat met gunstig resultaat. \u00a0Men had geen haast. \u00a0Op 29 december 1948 wordt Herman Uyttersprot benoemd tot docent en op 8 april 1951 tot gewoon hoogleraar.<\/p>\n Hier moeten we even terugkeren naar de grote Heinrich Heine studie die Herman Uyttersprot in 1948 indiende bij de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde. \u00a0Het onderwerp voor die prijsvraag was nota bene door F. Bauer zelf op de agenda geplaatst, hoewel hij als conservatief-katholiek niet hoog opliep met Heinrich Heine (1797-1856) vanwege zijn liberalisme. \u00a0De studie van Uyttersprot “Heinrich Heine en zijn invloed in de Nederlandse letterkunde”, ingediend onder kenspreuk, had als jury Frank Bauer, Lode Baekelmans en Franz De Backer. \u00a0Op levensbeschouwelijke gronden kraakt Bauer het werk van Heine helemaal af en treft ook de auteur. \u00a0Dat “Verslag” werd gepubliceerd (6) maar de verrassende conclusie was uiteindelijk dat de studie van Uyttersprot diende bekroond te worden (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 187) (7). \u00a0Het is voor ons duidelijk dat Frank Bauer, die Uyttersprot altijd had gesteund, het moeilijk kreeg met de verhouding leermeester-leerling. \u00a0Hij zag zijn leerling ook duidelijk evolueren in de richting van het liberalisme en het vrijzinnig humanisme. \u00a0Uyttersprot was een vaste waarde in het lezingencircuit van het Willemsfonds. \u00a0De kwestie van het “Verslag”, zeg maar de dolk in de rug, bleef bij Uyttersprot zijn hele leven lang opspelen. \u00a0Dat werd door J. Dedeurwaerder op treffende wijze behandeld (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 161-214). \u00a0Het conflict met Bauer bleef onverteerbaar (J. Dedeurwaerder, 2018, p. 509).<\/p>\n Besluit<\/strong><\/p>\n Deze boeiend geschreven biografie behandelt natuurlijk nog meer facetten van het academisch leven en schenkt ook aandacht aan zijn vroege contacten met schrijvers als Louis Paul Boon en de blijvende vriendschap met Johan Daisne. \u00a0Het is ook een tijdsdocument. \u00a0Na zijn overlijden in 1967 werd zijn cursus “Moderne letterkunden” verdergezet door prof. Alex Bolckmans (1923-1990). \u00a0Bolckmans was van 1967 tot 1981 de titularis van de leerstoel Scandinavische talen en literatuur. \u00a0Bij hem dienden we dus examen te doen over de leerstof van prof. Uyttersprot. \u00a0Daar stond de prof voor een dilemma dat hij verstandig oploste door aan iedereen dezelfde vraag te stellen: “Welke boeken heeft u gelezen en vertel me daar eens over”. \u00a0Zo kon iedereen zich uit de slag trekken.<\/p>\n Willy Dezutter, ereconservator Stedelijke Musea, Brugge<\/p>\n 1 Joris Dedeurwaerder, Herman Uyttersprot. Een biografie. Liberaal Archief\/Liberalis, Gent, 2018, 723 p. Prijs 40 euro.<\/p>\n 2 Aan de RUG was de studentencontestatie pas in 1969. \u00a0In het\u00a0 academiejaar 1968-1969 was schrijver dezes preses van de faculteitskring “Kunsthistorische Kring” (KHK) en lid van het Faculteitenkonvent (FK).<\/p>\n 3 W.P. Dezutter, In memoriam Prof. J. Duverger, in: Biekorf, 79, (1979), p. 254.<\/p>\n