{"id":825,"date":"2019-03-05T22:02:55","date_gmt":"2019-03-05T21:02:55","guid":{"rendered":"http:\/\/willydezutter.be\/?p=825"},"modified":"2019-03-05T22:05:50","modified_gmt":"2019-03-05T21:05:50","slug":"de-muziek-als-glijmiddel-voor-geloof","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/willydezutter.be\/?p=825","title":{"rendered":"De muziek als glijmiddel voor geloof"},"content":{"rendered":"

De Britse auteur Karen Armstrong, schrijfster van het boek Een geschiedenis van God (1), wijst in een gesprek met Rik Torfs (2) op de verloren gegane band tussen religie en beleving. \u00a0De reformatie heeft in de 16de<\/sup>eeuw veel van de liturgie overboord gegooid en zich vooral geconcentreerd op het woord, de Schrift. \u00a0Maar, zo stelt ze, een religie zonder rituelen is geen religie meer.<\/p>\n

Dat is zonder meer waar. \u00a0De aantrekkingskracht van de oosterse Kerken schuilt vooral in de liturgische gezangen, de rijke liturgische gewaden en veel wierook. \u00a0Sommige mensen geraken daar zodanig door in extase dat ze iconen beginnen te kussen. \u00a0Dat extravagante kennen we ook bij de gospeldiensten en de gebedsgenezing. \u00a0Karen Armstrong wijst ook op de muzikale en religieuze waarde van de Gregoriaanse gezangen. \u00a0De gregoriaanse muziek is de muziek die eigen is aan de Romeinse liturgie in de Katholieke Kerk. \u00a0Die liturgische gezangen vallen op door de vrije ritmiek en de stijgende en dalende melodie. \u00a0Die eenstemmige vocale muziek, uitgevoerd door een koor, weet gelovigen maar ook ongelovigen te beroeren. \u00a0Denken we maar aan het Dies Irae uit de dodenmis. \u00a0Door de liturgische bepalingen van het Tweede Vaticaans Concilie werd het formeel uit de rooms-katholieke dodenmis geschrapt. \u00a0De toorn van god op het einde der tijden werd weggepoetst. \u00a0We kennen het Dies Irae natuurlijk wel nog uit het Requiem in d-klein, KV626 uit 1791 van Wolfgang Amadeus Mozart.<\/p>\n

Een herinvoering van de Latijnse liturgie (dat maakt het mysterie groter !) zal echter geen massa\u2019s meer doen terugkeren naar de kerk. \u00a0Dat heeft men in de jaren zestig van de 20ste<\/sup>eeuw al geprobeerd met de zogenaamde beatmissen, toen men aansluiting zocht bij de moderniteit, maar dat was ook maar van korte duur. \u00a0De jeugd werd er niet door aangesproken. \u00a0De ontkerkelijking is een feit en de verstandige mensen zijn ongelovig geworden en de opportunisten bekeerden zich tot een strikt persoonlijk ietsisme (3). \u00a0Verstandige burgers doen liever iets uit liefde voor de medemens dan uit liefde voor een onzichtbare en machteloze, want onbestaande god. \u00a0Er is geen hoop, noch op een verrijzenis noch op een hiernamaals. \u00a0Karen Armstrong zegt het zo: “Ik verwacht niet dat ik na mijn dood plotseling iemand terug zal zien. It looks too much like an awful school reunion”. \u00a0Het zou toch echt wel moeten lukken dat werkelijk gebeurt wat we diep van binnen verlangen: voortbestaan na de dood en de mensen van wie wij houden terugzien. \u00a0Een god die dat belooft kan niet bestaan. \u00a0Wat is dan de zin van het leven ? \u00a0Dat is het leven zelf. \u00a0Wie het niet aan kan, wijkt uit naar de fictie.<\/p>\n

Maar we willen niemand zijn troost afpakken. Dat religie troostend kan werken, wil niet zeggen dat religie ook waar is (Richard Dawkins). \u00a0In een recensie over zijn pas verschenen boek wordt aan de Vlaamse schrijver Yves Petry gevraagd of hij gelovig is. \u00a0Daarop antwoordt hij o.m. “Toen ik later klassieke muziek ontdekte, maakte religieuze muziek zoals The Messiah van H\u00e4ndel, de Mattheuspassie van Bach of het Stabat Mater van Pergolesi veel indruk op me. \u00a0Ik kan ook zelf wel enkele gregoriaanse hymnes zingen. \u00a0Maar echt dogmatisme is in mijn ogen niet de ware vorm van religie. \u00a0Ik ben meer een aanhanger van het ietsisme, waar Etienne Vermeersch zo\u2019n hekel aan had” (4). \u00a0De filosoof Etienne Vermeersch (1934-2019), een athe\u00efst, was ook een groot muziekkenner en luisterde veel naar de uitvoeringen van de Mattheuspassie van J.S. Bach. \u00a0Hij wees er dan ook op dat het perfect mogelijk is om als athe\u00efst ontroerd te worden door muziek waarin een religieuze boodschap zit (5). \u00a0Hij noemt het “voor mij ongeveer de allermooiste muziek die er bestaat”. \u00a0Niet onbelangrijk is dat hij zegt “voor mij” want wanneer duizend mensen naar de Mattheuspassie luisteren horen we allemaal hetzelfde, maar iedereen ervaart het op een enigszins verschillende wijze (6). \u00a0Dit hangt af van verschillende factoren. \u00a0Muziek beluisteren is zoals kijken naar kunst. \u00a0Men moet dat leren.<\/p>\n

Johann Sebastian Bach (1685-1750) was een Duitse barokcomponist. \u00a0De Matth\u00e4us-Passion (BWV 244), is het lijdens- en sterfverhaal van Jezus Christus. \u00a0De katholieken, die een uitvoering bijwonen, staan er niet meer bij stil dat dit oratorium werd gecomponeerd voor de Thomaskirche in Leipzig waar Bach cantor was van 1723-1750. \u00a0Het is dus Lutherse kerkmuziek. \u00a0Dit verklaart waarom de uitvoeringen van de Matth\u00e4us-Passion zo populair zijn in Nederland. \u00a0Mocht Bach het katholicisme beleden hebben, was hij daar nooit aan bod gekomen. \u00a0Zelf hebben we meer dan 25 jaar naeen op Palmzondag de gerenommeerde uitvoering van de Mattheuspassie bijgewoond in de Sint-Baafskerk in Aardenburg (Zeeland) (7). \u00a0Daarbij rekenen we ook de uitvoeringen van dirigent Piet van Egmond (1912-1982). \u00a0Zijn gloedvolle interpretatie werkte doelbewust op het gemoed. \u00a0Dat beantwoordde volledig aan de doelstellingen van Bach zelf. \u00a0Die schreef over zijn muziek dat er twee doelen waren: het moest tot Gods eer en tot zielsverrukking leiden. “Zur Ehre Gottes und zur Erg\u00f6tzung des Gem\u00fcths”. \u00a0De mystieke kracht van de religieuze muziek is het glijmiddel van het geloof. \u00a0De Roemeens-Franse filosoof Emil Cioran (1911-1995) kon dan ook beweren: “God heeft veel te danken aan Johann Sebastian Bach”. \u00a0Muziek be\u00efnvloedt nu eenmaal de stemming.<\/p>\n

De muziektherapie is in feite een vorm van psychotherapie die wordt gebruikt voor de behandeling van psychische problemen. \u00a0Per slot van rekening is het geloof iets dat er van kindsbeen ingepompt wordt\u00a0en door religieuze muziek kan die hersenspoeling op latere leeftijd nog geactiveerd worden. \u00a0Eigenlijk zou er beter gedragstherapie toegepast worden om van die neurose verlost te worden. \u00a0Dat is zo gek nog niet. \u00a0Angst en onzekerheid zijn nu eenmaal vaste bestanddelen bij elk geloof. \u00a0De Britse auteur Richard Dawkins wijdde in zijn boek “The God Delusion” een heel hoofdstuk aan de indoctrinatie tijdens de kinderjaren (8), de leeftijd waarop kinderen zeer ontvankelijk zijn voor allerlei bovennatuurlijke verhalen op gezag van de ouders en andere opvoeders. \u00a0De verhaaltjes over Sinterklaas worden op zeker moment opgeborgen maar de onzin over religie wordt nooit meer herroepen. \u00a0Het misbruik van het lichtgelovige kind en zijn kinderhersenen. \u00a0De Duitse filosoof Arthur Schopenhauer (1788-1860) vestigde daar reeds de aandacht op in zijn essay \u201cOver godsdienst\u201d uit 1851. \u00a0Aan de dogma\u2019s die ze ingestampt kregen mocht nooit meer getwijfeld worden (9). \u00a0Het boek werd in het Nederlands vertaald onder de veelzeggende titel “Het nut van vrome leugens. Over godsdienst” (10).<\/p>\n

Psychologie en religie<\/strong><\/p>\n

Religie wordt wel eens verklaard vanuit het onderzoeksveld van de evolutionaire psychologie. \u00a0Daarvoor verwijzen we naar Richard Dawkins (11) wiens werk we hier niet gaan overdoen. \u00a0De psychologie is de studie van het menselijk gedrag. \u00a0Wat motiveert mensen en wat zijn hun emoties ? \u00a0Belangrijk hierbij is de persoonlijkheidspsychologie. \u00a0Zolang de persoonlijkheid nog niet stabiel is, zoals bij jonge kinderen, kan men nog veel kneden. \u00a0Het religieuze gevoel moet aangeleerd worden. \u00a0Dat is ook de reden waarom er enkel een priesterroeping kan voortkomen binnen een familiaal godsdienstig milieu. \u00a0De biotoop moet juist zitten, thuis en op school. \u00a0Het gaat om godsdienstige ontwikkeling en beleving. \u00a0Vanaf het moment dat men zelf begint na te denken kan daarin verandering komen (12). \u00a0De Duitse theoloog Eugen Drewermann (\u00b01940) besloot op zijn 65ste<\/sup>verjaardag zijn lidmaatschap van de katholieke kerk op te zeggen. \u00a0Hij pleit er voor om de letterlijke en historiserende lezing van de Bijbel los te laten. \u00a0Hij ziet god (na bestudering van de natuurwetenschappen, biologie en neurologie) als “psychologische werkelijkheid in de diepste lagen van onze persoonlijkheid” (13). \u00a0Met die psychische realiteit zitten we bij de psychoanalyse maar dat is wel de wereld van onbewuste wensen en daarmee samenhangende fantasie\u00ebn. \u00a0Wanneer men daarin meegaat (14) kan het kloppen: god is dan een psychische fantasie.<\/p>\n

Willy Dezutter<\/p>\n

1 Karen Armstrong, Een geschiedenis van God. Uitgeverij Ambo\/Anthos, Amsterdam, 2003.<\/p>\n

2 Rik Torfs, Gesprekken over spiritualiteit, in: Knack, 49 (2019), 7, p. 64-69.<\/p>\n

3 Het \u201cietsisme\u201d is een term uit de jaren negentig van de vorige eeuw en slaat op het idee dat er “toch iets moet zijn”. \u00a0Veel mensen hebben het er moeilijk mee om te aanvaarden dat het na de dood afgelopen is. \u00a0Men gelooft niet echt meer maar om opportunistische redenen wil men daar nog geen afstand van doen. \u00a0Men is nog niet helemaal losgekomen van de religieuze indoctrinatie. \u00a0Het romantisch verlangen is gebleven.<\/p>\n

4 Peter Casteels, De pessimistische sociaal democraat in Yves Petry, in: Knack, 49 (2019), 8, p. 92-95.<\/p>\n

5 Dirk Verhofstadt, In gesprek met Etienne Vermeersch. Een zoektocht naar waarheid. Uitgeverij Houtekiet, Antwerpen-Utrecht, 2011, p. 404-406.<\/p>\n

6 Dirk Verhofstadt, idem, p. 401.<\/p>\n

7 Zo\u2019n uitvoering is ook een society gebeuren voor de elite van Zeeland. \u00a0Het wordt gevolgd door een receptie voor genodigden die dan gezelschap zoeken om in een restaurant te dineren. \u00a0We bewaren er goede herinneringen aan. \u00a0Wir setzen uns mit Tr\u00e4nen nieder.<\/p>\n

8 Richard Dawkins, God als misvatting (vert. van The God Delusion), Amsterdam, 2006, p. 333-366. “Delusion” betekent eigenlijk waan maar de Nederlandse uitgever koos voor een zachtere vertaling. \u00a0Katholieken mogen altijd nog uitgedaagd worden maar het protestantse volksdeel kan men beter ontzien. \u00a0Er wonen nochtans genoeg godsdienstwaanzinnigen in de Nederlandse biblebelt maar die weigeren antigodsdienstige literatuur te lezen. \u00a0Daarom veranderen ze ook nooit van standpunt. \u00a0De Ark van Noah is nog niet uit de vaart genomen.<\/p>\n

9 Paul Cliteur, Arthur Schopenhauer over filosofie en religie, in: Torben Wolfs (red.), Schopenhauer lezen. Antwerpen-Apeldoorn, 2010, p. 135-151.<\/p>\n

10 Uitgave Wereldbibliotheek, 2007. In de vertaling van Hans Driessen (1953-2017), o.m. de vertaler-specialist van de Duitse filosofen A. Schopenhauer, F. Nietzsche en Peter Sloterdijk.<\/p>\n

11 Richard Dawkins, God als misvatting, p. 196-208.<\/p>\n

12 Dit geldt niet alleen voor christenen maar evengoed voor moslims. Zie: Ali Rizvi, De athe\u00efstische moslim. Een weg van geloof naar rede. Amsterdam, 2016.<\/p>\n

13 Matthias Beier, Religie zonder angst en geweld. Hoofdlijnen van Eugen Drewermanns theologie van de menselijkheid. Vught, 2011.<\/p>\n

14 De Vlaamse filosoof Maarten Boudry beschouwt de psychoanalyse als een pseudowetenschap. Zie: M. Boudry, Pseudowetenschap aan de universiteit op https:\/\/skepp.be\/nl\/psychologie-coaching\/psychoanalyse\/pseudo-wetenschap<\/a>(13.12.2011).<\/p>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De Britse auteur Karen Armstrong, schrijfster van het boek Een geschiedenis van God (1), wijst in een gesprek met Rik Torfs (2) op de verloren gegane band tussen religie en beleving. \u00a0De reformatie heeft in de 16deeeuw veel van de liturgie overboord gegooid en zich vooral geconcentreerd op het woord, de Schrift. \u00a0Maar, zo stelt […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[47,460,91,69,121,6,455,459,452,456,457,458,454,453],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=825"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/825\/revisions\/830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/willydezutter.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}