Hangjongeren zijn jongeren die langdurig op een bepaalde plaats in de openbare ruimte blijven rondhangen en overlast veroorzaken. \u00a0In onze moderne tijd gaat het dan vooral over het achterlaten van rommel (kauwgom, peuken, kapotte flessen, enz., maar ook drugsnaalden) en besmeuren van muren en straatmeubilair. \u00a0Het wordt vooral de laatste decennia als een probleem gedefinieerd (1) maar dat was honderden jaren geleden ook al het geval.<\/p>\n
In 1425 klaagden de inwoners van Leuven al over rondhangende studenten en in een ordonnantie uit 1659 in Antwerpen was men ook niet te spreken over groepjes jongeren die op zondag rondslenterden in plaats van braaf naar de zondagsschool te gaan (2). \u00a0In 1785 waren er in Brugge klachten over jongeren die op de kerkhoven gedruis verkochten en schreeuwden en geen eerbied betoonden voor het lijkentransport vanuit de lijkkapellen (zie bijlage).<\/p>\n
De Zuidelijke Nederlanden zijn in het begin van de 18de<\/sup>eeuw in handen van Spanje, maar hierin komt verandering in 1713 met de Vrede van Utrecht die een einde maakte aan de Spaanse successieoorlog. \u00a0De Zuidelijke Nederlanden kwamen onder Oostenrijks bewind en dit zou zo blijven tot 1794. Keizer Karel VI (1685-1740) voorzag in de Pragmatieke Sanctie (1713) dat zijn oudste dochter, Maria Theresia van Oostenrijk, hem zou opvolgen maar pas bij de Vrede van Aken in 1748 werd dat door de Europese machten aanvaard. \u00a0Haar oudste zoon, keizer Jozef II (1741-1790), volgde haar op bij haar dood in 1780. \u00a0Hij was een verlicht monarch maar zijn moderniserende hervormingen veroorzaakten veel tegenstand.<\/p>\n In de Advertentie<\/em>\u00a0van 26 april 1785 wordt verwezen naar het Edict van 26 juni 1784 betreffende het verbod om nog in en rond de kerken te begraven. \u00a0De kerkhoven dienden uit de steden te verdwijnen en in Brugge werd op 1 november 1784 een nieuw Algemeen Kerkhof<\/em> in gebruik genomen. \u00a0Hoe \u00e9\u00e9n en ander evolueerde werd al uitstekend behandeld door Andr\u00e9 Vandewalle (3).<\/p>\n Het kerkhof schijnt nu eenmaal al altijd een favoriete plek geweest te zijn voor allerlei activiteiten die men er niet zou verwachten. \u00a0Denken we maar aan de verboden op de prostitutie in Utrecht (1403) en Amsterdam (1413). \u00a0Ontelbaar zijn eigenlijk de Placaeten<\/em>, gaande van de Middeleeuwen tot eind 18de<\/sup>eeuw, waarbij het verboden werd om allerlei volksspelen en kansspelen te beoefenen op de kerkhoven (4). \u00a0Ook moderne politiereglementen leggen nog altijd beperkingen op zoals in het geval van onze Vlaamse kustgemeente Middelkerke, waar art. 35 onder meer bepaalt dat het verboden is “handelingen te begaan die in strijd zijn met de welvoeglijkheid, te zingen of muziek te maken, te spelen en te roken” (5).<\/p>\n Op een voormalig kerkhof kan de rust ook verstoord worden door een plotse hype. \u00a0In de zomer van 2016 werd dat op verschillende plaatsen vastgesteld. \u00a0Op het oud kerkhof van Roeselare liepen de fervente Pok\u00e9mon-Go-spelers met hun smartphones te jagen op die Japanse monstertjes (6). \u00a0Ook in 1785 in Brugge nam de overheid dus maatregelen. \u00a0En dat gebeurde door uitroeping en afficheren. \u00a0In Brugge gebeurde de mondelinge afkondiging van de Hallegeboden vanaf het balkon, het Gebodtsveynstere in die Halle<\/em>, van het Belfort of Halle. \u00a0Vanaf 1769 gebeurde dat vanaf de pui van het stadhuis. \u00a0De oorspronkelijke Advertentie<\/em> van 26 juni 1769 zegt dat in het toekomende de Publicati\u00ebn sullen gebeuren in den Balcon van de Vierschaere van het Stads-huys<\/em>. Men zegt ook uitdrukkelijk dat die wijziging er kwam omdat de uitroeping vanaf de Halle dikwijls niet verstaanbaar was.<\/p>\n Het belang van de mondelinge bekendmaking<\/strong><\/p>\n V\u00f3\u00f3r de Franse Tijd werden de algemene en plaatselijke verordeningen bekendgemaakt door openbare omroeping en door aanplakking. \u00a0Door P. De Win en F. Moens wordt ingegaan op de rechtshistorische betekenis van de orale bekendmakingen in het verleden (7). \u00a0Wij willen in dit verband een aanvulling geven door te wijzen op het algemeen verspreide analfabetisme, dat de mondelinge instructie levensnoodzakelijker maakte dan de schriftelijke communicatie. \u00a0Bij de burgerij (en Franstalige adel), de toplaag van de maatschappij, bestond er geen analfabetisme. \u00a0Albert Martens onderzocht voor de periode 1779-1796 de huwelijksakten van Hansbeke en uit zijn onderzoek bleek dat 72,7 % van de totale groep betrokken personen ongeletterd waren en de overige 27,3 % kunnen als min of meer geletterd aangezien worden (8). \u00a0Voor Brugge beschikken we over de volgende cijfers. In 1797-1815 was nog 28 % van de middenklasse van Brugge analfabeet, bij de geschoolde werklui 55 % en bij de ongeschoolde werklui 84 % (bron: H. Callewaert, Bijdrage tot de studie van het analfabetisme en het lager onderwijs te Brugge, \u00a01963, onuitgegeven – geciteerd bij W. Vandenbussche (9), p. 144, grafiek 1). \u00a0In 1815-1830 was dit gezakt tot 18 %, 41 % en 75 %, voor de periode 1830-1840 was dit 13 %, 27 % en 59 %.<\/p>\n Mensen die niet konden lezen en schrijven waren zeer gebaat met een duidelijke mondelinge afkondiging, ook uitroeping genoemd. \u00a0En dan nog lijkt ons dit meer een juridische formaliteit dan een effici\u00ebnt middel. \u00a0Een beetje in de zin van “iedere Belg wordt geacht de wet te kennen”. \u00a0We moeten wel beseffen dat de reguliere afkondiging centraal staat om te vermijden dat men aan strafvervolging zou ontkomen door te beweren dat men een wet niet kent. \u00a0Het gaat op de eerste plaats om voorkomen van straffeloosheid. \u00a0Elk zegge het voort !<\/p>\n Bij de ordeverstoring op het kerkhof is er ook duidelijk sprake van jongens. Het is nu eenmaal een vaststaand feit dat vrouwen een geringer aandeel hebben in de criminaliteit dan mannen, dat is nu nog het geval maar was dit ook vroeger (10). \u00a0Er is ook een verband tussen laaggeletterdheid en criminaliteit. \u00a0In de achttiende eeuw was de geletterdheid van de misdadigers in het Brugse Vrije aanmerkelijk lager dan die van de doorsnee plattelandsbewoners (11). \u00a0In de Advertentie<\/em> wordt ook een uitdrukkelijk beroep gedaan op het ouderlijk gezag. \u00a0Privaatrechtelijk waren de ouders verantwoordelijk voor de minderjarige kinderen en die kinderen waren verplicht hun ouders te gehoorzamen. \u00a0We mogen ons daar niet op verkijken; nu is men meerderjarig vanaf 18 jaar maar tijdens het Ancien R\u00e9gime was men minderjarig tot de leeftijd van 25 jaar.<\/p>\n Willy Dezutter<\/p>\n Noten<\/strong><\/p>\n Dit artikel verscheen in het tijdschrift Brugs Ommeland, 2019, 1, pp. 58-64 inclusief de bijlage met woordverklaring.<\/p>\n Den Heere ende Wet der stad van Brugge klagten bekomen hebbende, dat\u2019er dikwils verscheyde Perzoonen, ende naementlyk Jongens hun op de gewezen Kerk-hoven ontrent de Lyk-Kapellen (2) in de respectieve Prochien binnen deze Stad verzaemelen, ten tyde dat des avonds den Lyk-wagen aldaer, agtervolgens \u2019s MAJESTEYTS Edict van den 26 Juny 1784, komt haelen de doode Lighaemen, om die uyt de Lyk-Kappellen te transporteren naer het nieuw Kerk-hof, ende dat de zelve Perzoonen ende Jongens hun aldaer onbehoorelyk draegen, jae (3) zelfs tot stooring, zoo van de gemeente ruste als van de geleyders van den gezeyden Lyk-wagen, groot gedruys ende geschreeuw maeken, omme waer inne kragtelyk te worden voorzien, zoo is \u2018t, dat den Heere ende Wet dezer stad aen een-ieder ferieuzelyk verbied zig op eene onbehoorlyke wyze ontrent de gezeyde Lyk-kapelle te laeten vinden, om ten tyde dat de doode Lighaemen op de Lykwaghens beweegt ende naer het Kerk-hof worden vertransporteert, eenig gedruys ofte geschreeuw te maeken, op de boete van 12 ponden paresis, waer vooren de Ouders van de minderjaerige zullen responsabel zijn, ofte op pene van andere arbitraire straffe, in cas van insolventhede (4).<\/em><\/p>\n Ordonnerende alle Officieren, Schaedebeletters (5) ende borgerlyke Soldaeten (6) daer op strictelyk te letten ende deze te doen onderhouden. Ende op dat niemand hier van en zoude pretex\u00ebren cauze van ignorantie (7), wierd gerezolveert deze te laten publiceren ten Stadhuyze, mitsgaeders bekent te laeten maeken bij Trommelinge (8), zoo in de oude als nieuwe Stad, ende by affixie (9) ter gecostumeerde plaetzen.<\/em><\/p>\n Actum in Kamer den 21 April 1785.\u00a0 My prezent\u00a0P. DE LA RUE (10).<\/em><\/p>\n Gepubliceert ten Stadhuyze den 26 April 1785. My prezent T. KESTELOOT de jonge (11).<\/em><\/p>\n Tot BRUGGE, by JOSEPH VAN PRAET, Drukker der Stad en Lande van den Vryen (12).<\/em><\/p>\n\n